Chó trưởng thành khoẻ mạnh nên được khám tổng quát ít nhất mỗi năm một lần; chó từ tuổi già trở đi (thường khoảng 7–8 tuổi với chó cỡ vừa, sớm hơn với chó lớn) nên khám mỗi sáu tháng. Một lượt khám định kỳ gồm hỏi bệnh sử, khám từ mũi tới đuôi, cân và chấm thể trạng, xem răng, rồi tuỳ tuổi mà làm thêm xét nghiệm máu, nước tiểu, phân và test ký sinh trùng máu.
Vì sao phải khám khi chó chẳng có gì
Nhiều chủ chỉ đưa chó tới phòng khám khi tiêm phòng hoặc khi đã ốm rõ. Vấn đề là những bệnh hay gặp nhất ở chó lại tiến triển âm thầm: bệnh răng miệng, béo phì, viêm khớp giai đoạn đầu, bệnh thận, giun tim, nhiễm ký sinh trùng máu do ve. Đến lúc chó có triệu chứng thì bệnh thường đã đi khá xa.
Chó già nhanh hơn người. Theo hướng dẫn giai đoạn sống của Hiệp hội Bệnh viện Thú y Hoa Kỳ (AAHA Canine Life Stage Guidelines, 2019), một năm trong đời chó trưởng thành tương ứng nhiều năm tuổi người, nên một năm không khám là một khoảng trống khá dài. Đó là lý do khuyến cáo phổ biến của AAHA và Hội Thú y Thế giới về Thú nhỏ (WSAVA) đều nhấn mạnh khám định kỳ, không chỉ tiêm phòng.
Lợi ích thứ hai ít người để ý: kết quả xét nghiệm lúc chó khoẻ trở thành mốc so sánh. Một chỉ số thận nằm trong khoảng bình thường nhưng tăng dần qua ba năm liền nói nhiều hơn một con số đơn lẻ.
Bao lâu khám một lần
| Giai đoạn | Tần suất tham khảo | Trọng tâm |
|---|---|---|
| Chó con (đến khoảng 4–6 tháng) | Theo lịch tiêm, thường vài tuần một lần | Tiêm phòng, tẩy giun, kiểm tra bẩm sinh, dặn dò ăn uống – xã hội hoá |
| Chó trưởng thành trẻ | Mỗi năm một lần | Cân nặng, răng, ký sinh trùng, xét nghiệm nền |
| Chó trung niên | Mỗi năm, có thể thêm xét nghiệm máu | Thể trạng, khớp, răng, phát hiện sớm bệnh nội khoa |
| Chó già | Mỗi 6 tháng | Thận, gan, tim, huyết áp, khớp, u bướu, nhận thức |
| Chó có bệnh mạn tính | Theo lịch bác sĩ đặt | Theo dõi đáp ứng điều trị |
Mốc "già" khác nhau theo cỡ: chó lớn và rất lớn bước vào tuổi già sớm hơn chó nhỏ. Danh mục Chó theo từng tuổi có bài riêng về cách quy đổi tuổi và những thay đổi ở chó già; ở đây chỉ bàn chuyện khám.
Một lượt khám tổng quát gồm những gì
Hỏi bệnh sử
Phần này chiếm thời gian nhiều hơn chủ nghĩ, và quan trọng ngang khám tay. Bác sĩ thường hỏi: ăn gì, bao nhiêu; uống nước nhiều hay ít; đi vệ sinh thế nào; vận động ra sao; có ho, nôn, ngứa, khập khiễng không; đã tẩy giun, phòng ve, phòng giun tim lần cuối khi nào; tính nết có đổi không. Trả lời bằng số và bằng ví dụ thì bác sĩ làm việc nhanh hơn nhiều.
Khám từ mũi tới đuôi
- Cân nặng và chấm thể trạng theo thang 9 điểm (BCS) của WSAVA: sờ xương sườn, nhìn eo từ trên xuống, nhìn bụng từ bên hông. 4–5/9 là lý tưởng. Kèm chấm khối cơ, vì chó già có thể vừa béo bụng vừa teo cơ đùi.
- Mắt, tai, mũi: đục thuỷ tinh thể hay xơ cứng nhân (thường gặp ở chó già, khác nhau), viêm tai, chảy mũi.
- Miệng và răng: cao răng, viêm nướu, răng lung lay, răng gãy, khối bất thường trong miệng. Bệnh răng miệng là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở chó trưởng thành, nhất là chó nhỏ.
- Hạch bạch huyết: dưới hàm, trước vai, sau gối. Hạch to đều có thể gợi ý viêm hoặc bệnh máu.
- Tim và phổi: nghe tiếng thổi tim, nhịp loạn, tiếng phổi bất thường. Nhiều tiếng thổi tim ở chó nhỏ trung niên được phát hiện lần đầu trong lượt khám định kỳ.
- Bụng: sờ gan, lách, thận, bàng quang, tìm khối bất thường hay chỗ đau.
- Da và lông: ve, bọ chét, vùng rụng lông, cục u dưới da.
- Khớp và dáng đi: gập duỗi các khớp, xem chó đi trên sàn. Trật xương bánh chè ở chó nhỏ, đau hông – khuỷu ở chó lớn hay được phát hiện ở bước này.
- Bộ phận sinh dục: tinh hoàn ẩn ở chó đực, núm vú có khối u ở chó cái chưa triệt sản.
Xét nghiệm thường làm
| Xét nghiệm | Tìm gì | Khi nào hay làm |
|---|---|---|
| Công thức máu (CBC) | Thiếu máu, nhiễm trùng, tiểu cầu thấp (gợi ý bệnh do ve) | Chó trung niên, chó già, chó có triệu chứng; xét nghiệm nền ở chó trẻ |
| Sinh hoá máu | Chức năng gan, thận, đường huyết, protein, điện giải | Như trên; trước gây mê |
| Tổng phân tích nước tiểu | Tỉ trọng nước tiểu (thận cô đặc tốt không), đường, đạm, viêm nhiễm | Chó già, chó uống nhiều tiểu nhiều |
| Soi phân | Trứng giun sán, đơn bào | Mỗi năm, chó con nhiều lần |
| Test nhanh giun tim và bệnh do ve | Kháng nguyên giun tim, kháng thể Ehrlichia, Anaplasma… | Mỗi năm ở vùng có muỗi, có ve — tức phần lớn Việt Nam |
| Đo huyết áp | Tăng huyết áp (hay đi kèm bệnh thận) | Chó già, chó có bệnh thận, tim |
| Siêu âm, X-quang | Tim, bụng, khớp, khối u | Khi khám tay thấy bất thường, không làm đại trà |
Không phải lượt khám nào cũng cần đủ các xét nghiệm trên. Chó hai tuổi khoẻ mạnh có thể chỉ cần khám tay, soi phân và test ký sinh trùng máu; chó mười tuổi thì nên làm đầy đủ hơn. Bác sĩ cân nhắc theo tuổi, giống, tiền sử và ngân sách của chủ — cứ hỏi thẳng xét nghiệm nào ưu tiên trước.
Chuẩn bị trước buổi khám
- Mẫu phân lấy trong vòng 12 giờ, cho vào túi kín, để mát.
- Nhịn ăn nếu bác sĩ dặn làm xét nghiệm máu (thường 8–12 giờ, vẫn cho uống nước). Hỏi trước khi đi, đừng tự nhịn khi không cần — nhất là chó con, chó nhỏ dễ hạ đường huyết.
- Danh sách: thức ăn đang dùng (chụp bao bì), đồ ăn vặt, thuốc và sản phẩm phòng ve – giun đang dùng, ngày dùng gần nhất.
- Video những gì lạ ở nhà: ho, thở lạ, đi khập khiễng, ngã.
- Sổ tiêm phòng và kết quả xét nghiệm cũ nếu khám ở chỗ khác.
- Câu hỏi ghi sẵn — vào phòng khám rồi rất dễ quên.
Chó hay sợ phòng khám thì nên tập trước cho chó quen bị cầm, bị khám, ngồi xe (danh mục Chó theo từng tuổi có bài riêng). Mang theo thưởng chó thích nhất, hỏi phòng khám có giờ vắng không, chờ ngoài xe thay vì trong phòng chờ đông chó mèo.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Thể trạng của chó đang ở mức mấy trên 9? Nên giữ hay giảm bao nhiêu cân?
- Răng có cần lấy cao răng dưới gây mê chưa?
- Với nơi tôi sống, nên phòng giun tim, ve, bọ chét theo lịch nào?
- Vaccine nào còn hiệu lực, mũi nào sắp tới hạn?
- Kết quả xét nghiệm có chỉ số nào sát ngưỡng cần theo dõi không?
- Giống chó này hay gặp bệnh gì, tôi cần để ý dấu hiệu nào ở nhà?
- Bao giờ nên khám lại?
Xin bản sao kết quả xét nghiệm (ảnh chụp cũng được) và lưu lại. Đổi phòng khám, đi xa hay gặp cấp cứu nửa đêm ở chỗ lạ, có kết quả cũ trong tay giúp bác sĩ mới rất nhiều.
Khám định kỳ khác khám bệnh ở chỗ nào
Khám bệnh tập trung vào một triệu chứng: chó nôn thì tìm nguyên nhân nôn. Khám định kỳ đi ngược lại — rà toàn bộ cơ thể khi chưa có triệu chứng nào, để bắt những thứ chủ không thể thấy. Hai việc này bổ sung cho nhau, không thay nhau. Chó vừa khám định kỳ tháng trước mà hôm nay bỏ ăn, nôn nhiều thì vẫn phải đi khám lại, đừng nghĩ "mới khám mà".
Ở nhiều phòng khám, lượt khám định kỳ được gộp với buổi tiêm nhắc lại hằng năm. Tiện, nhưng hãy chắc rằng buổi đó có khám tay đầy đủ, không chỉ tiêm xong rồi về.
Bắt tay làm
- Đặt nhắc lịch trong điện thoại theo ngày sinh của chó: khám mỗi năm (hoặc mỗi sáu tháng nếu chó đã già).
- Lập một thư mục ảnh "sức khoẻ" cho chó: sổ tiêm, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc, ảnh cục u kèm ngày.
- Cân chó mỗi tháng tại nhà, ghi lại. Sụt hay tăng trên khoảng 10% trọng lượng mà không chủ ý là lý do để khám sớm.
- Tập cho chó lên bàn, để người lạ cầm chân, xem tai, mở miệng — mỗi lần vài giây, kèm thưởng.
- Trước buổi khám một ngày, viết ra ba câu muốn hỏi nhất.
Khi nào cần đi khám trước hạn
Lịch định kỳ là mức tối thiểu. Đi khám sớm hơn khi chó có bất kỳ dấu hiệu nào trong bài dấu hiệu chó ốm: bỏ ăn hơn một ngày, uống nhiều tiểu nhiều, sụt cân, ho kéo dài, khập khiễng, cục u mới hoặc lớn nhanh, thay đổi tính nết. Các ca như khó thở, co giật, bụng chướng, nghi ngộ độc, sốc nhiệt thì không chờ lịch hẹn nào — đi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên đưa chó đi khám sức khoẻ một lần?
Chó trưởng thành khoẻ nên khám tổng quát mỗi năm một lần. Chó già nên khám mỗi sáu tháng vì bệnh tiến triển nhanh hơn. Chó con khám theo lịch tiêm phòng, chó có bệnh mạn tính khám theo lịch bác sĩ đặt.
Khám sức khoẻ tổng quát cho chó gồm những gì?
Gồm hỏi bệnh sử, cân và chấm thể trạng, khám mắt tai miệng răng, nghe tim phổi, sờ bụng và hạch, xem da lông, khớp và dáng đi. Tuỳ tuổi có thể làm thêm xét nghiệm máu, nước tiểu, soi phân, test giun tim và bệnh do ve, đo huyết áp.
Chó có cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm máu không?
Thường có, khoảng 8–12 giờ, vẫn cho uống nước, vì bữa ăn làm một số chỉ số trong máu thay đổi. Nhưng nên hỏi phòng khám trước, vì không phải xét nghiệm nào cũng cần nhịn, và chó con hay chó nhỏ nhịn lâu dễ hạ đường huyết.
Chó khoẻ có cần xét nghiệm máu không?
Không bắt buộc mỗi năm ở chó trẻ, nhưng làm một lần khi chó khoẻ giúp có mốc so sánh về sau. Từ tuổi trung niên trở đi, xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh thận, gan, nội tiết trước khi có triệu chứng.
Có cần test giun tim cho chó mỗi năm không?
Ở nơi có muỗi quanh năm như phần lớn Việt Nam, test giun tim định kỳ được khuyến cáo, kể cả với chó đang dùng thuốc phòng, vì có thể quên liều hoặc thuốc không phát huy tác dụng. Test thường gộp chung với test kháng thể bệnh do ve trong một lần lấy máu.