Nuôi ChóWiki
Tìm
Giống chó

Chó ta Việt Nam: chó cỏ khoẻ, khôn, dễ nuôi và cách nuôi cho đúng

Chó ta là chó nhà bản địa, không phải một giống chuẩn: khoẻ, khôn, chịu nóng tốt nhưng vẫn cần tiêm phòng, phòng ve, ăn đủ chất và được dạy bằng phần thưởng.

Chó ta Việt Nam: chó cỏ khoẻ, khôn, dễ nuôi và cách nuôi cho đúng

Chó ta (còn gọi là chó cỏ, chó nội) là chó nhà bản địa Việt Nam, không phải một giống chuẩn có tiêu chuẩn ngoại hình. Chúng thường khoẻ, khôn, chịu nóng ẩm tốt và ít bệnh di truyền đặc trưng, nhưng vẫn cần tiêm phòng, phòng ve, ăn đủ chất và được dạy dỗ như mọi con chó khác.

Chó ta là chó gì

Trong khuyển học, những quần thể chó sống lâu đời ở một vùng, sinh sản khá tự do, được người dân giữ nhà, đi săn, không theo một bản tiêu chuẩn viết sẵn, thường được gọi là chó bản địa (landrace hoặc village dog). Chó ta Việt Nam thuộc nhóm này. Ở nông thôn, chúng đã sống cạnh người qua rất nhiều thế hệ, tự chọn lọc theo điều kiện thật: con nào chịu được nắng, mưa, ăn được cơm thừa, cảnh giác với người lạ thì sống và để lại con.

Vì không có tiêu chuẩn, chó ta trông khá khác nhau giữa các vùng và các nhà. Kiểu hay gặp nhất là chó cỡ vừa, lông ngắn sát, màu vàng, đen, vện, trắng hoặc loang, tai dựng hoặc cụp một nửa, đuôi cong lên lưng hoặc buông. Hiện nay, nhiều chó ở thành phố gọi là "chó ta" thật ra đã lai với chó giống ở mức nào đó.

Chó ta cũng khác với bốn giống chó bản địa đã được mô tả và chọn lọc riêng (Phú Quốc, H'Mông cộc đuôi, Bắc Hà, chó Lài). Các giống đó có bài riêng trong danh mục này.

Vì sao người ta khen chó ta khoẻ, khôn

Khoẻ

Lông ngắn, mặt mõm dài bình thường, cỡ vừa, không bị chọn lọc theo những nét cực đoan như mặt ngắn, lưng dài hay cỡ tí hon. Nhờ vậy chó ta tránh được nhiều bệnh gắn với ngoại hình mà các giống cảnh hay gặp: hội chứng tắc nghẽn đường thở, bệnh đĩa đệm, trật xương bánh chè. Vốn gen rộng cũng giảm khả năng hai bản gen bệnh lặn gặp nhau.

Nhưng cần nói rõ: khoẻ là khoẻ trước bệnh di truyền, không phải trước bệnh truyền nhiễm. Ở các phòng khám thú y Việt Nam, chó ta mắc Parvo, Care, bệnh ký sinh trùng máu do ve, giun tim không ít hơn chó giống. Nhiều chó ta chết sớm không phải vì yếu, mà vì không được tiêm phòng.

Khôn

Chó ta thường nhạy với người, đọc được nếp sinh hoạt của nhà rất nhanh, nhớ đường giỏi và cảnh giác với người lạ. Người nuôi hay kể chó ta biết giờ chủ về, biết sủa người lạ nhưng im với hàng xóm quen. Đó là kết quả của sự tinh ý và học hỏi từ thói quen, không phải phép màu. Một con chó ta được dạy bằng phần thưởng học ngồi, chờ, lại đây không kém gì chó giống.

Chịu khí hậu

Lông ngắn một lớp và cơ thể gọn giúp chó ta chịu nóng ẩm tốt hơn hẳn những giống lông kép xứ lạnh. Dù vậy, "chịu nóng tốt" vẫn có giới hạn: chó ta xích dưới nắng trưa không có bóng râm và nước vẫn có thể say nóng.

Những hiểu lầm về chó ta

  • "Chó ta không cần tiêm phòng." Sai. Tiêm vaccine cốt lõi (Care, viêm gan truyền nhiễm, Parvo) và dại là việc nên làm với mọi con chó; dại là bắt buộc theo quy định. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ thú y lập.
  • "Chó ta ăn cơm là đủ." Cơm trộn là nền tốt để bắt đầu, nhưng cơm với canh thừa thường thiếu đạm chất lượng, thiếu canxi và vi chất. Danh mục Dinh dưỡng có bài riêng về cải thiện cơm trộn cho chó ta.
  • "Chó ta dữ, không chơi với trẻ được." Chó ta cảnh giác với người lạ, nhưng với người trong nhà thường rất gắn bó. Một con chó ta được xã hội hoá từ nhỏ, được tiếp xúc nhẹ nhàng với trẻ và có chỗ trú riêng, hoàn toàn có thể sống tốt trong nhà có con nhỏ.
  • "Chó ta không cần dắt đi dạo, thả sân là được." Sân nhà là cùng một chỗ ngày nào cũng ngửi rồi. Chó vẫn cần ra ngoài, ngửi mùi mới, gặp người khác. Chó chỉ ở trong sân thường sủa nhiều hơn vì chán và vì canh gác cả ngày.
  • "Chó ta không dạy được." Chó ta thường học nhanh nếu thưởng đúng cái chó thích. Khó khăn thường nằm ở chỗ chưa ai dạy, không phải ở giống.

Nuôi chó ta cho đúng: những việc cơ bản

Sức khoẻ

  • Đưa chó đi khám lần đầu ngay khi đón về, để bác sĩ thú y lập lịch tiêm và tẩy giun.
  • Phòng ve và bọ chét định kỳ theo tư vấn thú y. Ve rất phổ biến ở nhà có sân, vườn, chó hay chạy ra ngõ. Ve truyền các bệnh ký sinh trùng máu (Ehrlichia, Babesia…), có thể gây thiếu máu nặng.
  • Hỏi bác sĩ về phòng giun tim, vì bệnh do muỗi truyền và Việt Nam có nhiều muỗi.
  • Triệt sản: nếu không có kế hoạch cho chó sinh sản, hãy hỏi bác sĩ thú y về thời điểm phù hợp.

Ăn uống

Có thể cho chó ta ăn thức ăn công nghiệp loại hoàn chỉnh (ghi "complete and balanced" theo chuẩn AAFCO hoặc FEDIAF), hoặc cơm nấu có bổ sung đủ đạm và vi chất, hoặc kết hợp. Tránh xương gà, xương cá, xương đã nấu chín; tránh canh có hành, nêm mặn. Nước sạch luôn sẵn, nhất là với chó ở ngoài sân.

Chỗ ở

Chó ta sống được trong nhà lẫn ngoài sân. Nếu ở ngoài, cần mái che mưa nắng, chỗ nằm khô ráo kê khỏi nền, bóng râm cả buổi chiều. Nếu phải xích, dây đủ dài để chó ra được chỗ đi vệ sinh, không quấn vào cột, không bao giờ xích ngoài nắng. Danh mục Nhà cho chó có bài riêng về chỗ ngủ và chuyện xích chó.

Vận động và dạy dỗ

Chó ta cỡ vừa thường cần ít nhất hai lần ra ngoài mỗi ngày, cộng các bài tập đầu óc như giấu đồ ăn cho chó tìm. Dạy ngồi, chờ, lại đây bằng phần thưởng giúp chó an toàn ở ngõ hẻm đông xe máy. Đặc biệt quan trọng là dạy gọi về, vì chó ta hay ra cổng chạy theo xe hoặc theo chó khác.

Bảng so sánh chó ta và chó giống phổ biến

Tiêu chíChó taChó giống phổ biến
Ngoại hìnhKhông đồng nhất, tuỳ vùng, tuỳ dòngTheo tiêu chuẩn giống, dễ đoán
Bệnh di truyền đặc trưngÍt gặpTuỳ giống: khớp, đường thở, cột sống, mắt
Chịu nóng ẩmTốtTuỳ giống, có giống rất kém
Bệnh truyền nhiễmMắc như mọi chó nếu không tiêmMắc như mọi chó nếu không tiêm
Chăm lôngĐơn giản, chải định kỳTừ đơn giản đến rất tốn công
Tính cảnh giácThường cao với người lạTuỳ giống

Chó ta và chuyện "giữ nhà"

Nhiều gia đình nuôi chó ta để canh cổng. Tính cảnh giác là có thật, nhưng có mấy điều nên nghĩ lại:

  • Chó canh nhà tốt là chó báo động bằng tiếng sủa rồi dừng khi chủ ra, không phải chó cắn người. Một con chó cắn người qua khe cổng gây hậu quả cho cả chó lẫn chủ.
  • Chó bị xích suốt ngày, không được ra ngoài, không được chơi, thường căng thẳng hơn và dễ cắn hơn chứ không phải "giữ nhà giỏi" hơn.
  • Muốn chó vừa cảnh giác vừa an toàn, hãy cho chó gặp nhiều người lạ trong hoàn cảnh vui vẻ khi còn nhỏ, và dạy chó im khi được gọi vào. Danh mục Vấn đề hành vi có bài về chó sủa nhiều.

Bắt tay làm: tuần đầu với một chú chó ta

  1. Ngày đầu: cho chó một góc yên tĩnh, bát nước, chỗ nằm khô. Đừng cho cả xóm vào xem.
  2. Trong tuần: đưa đi khám, mang theo mọi thông tin đã biết về việc tiêm, tẩy giun trước đó.
  3. Bắt đầu tập tên gọi: gọi tên, chó quay lại nhìn là thưởng ngay một miếng nhỏ.
  4. Kiểm tra cổng, hàng rào, khe hở. Chó mới về hay tìm đường ra ngoài.
  5. Gắn thẻ tên có số điện thoại vào vòng cổ.
  6. Chải lông một lần mỗi tuần và tiện thể sờ khắp người tìm ve, đặc biệt ở tai, kẽ ngón, nách.

Khi nào đi thú y ngay: chó bỏ ăn, nôn hoặc tiêu chảy có máu, lờ đờ, lợi nhợt nhạt, sốt, khó thở, co giật. Chó con chưa tiêm đủ mà nôn, tiêu chảy càng phải đi sớm.

Câu hỏi thường gặp

Chó ta có phải là một giống chó không?

Không. Chó ta là chó nhà bản địa, không có tiêu chuẩn giống thống nhất, ngoại hình khác nhau tuỳ vùng. Khác với chó ta là bốn giống bản địa đã được mô tả riêng như chó Phú Quốc hay H'Mông cộc đuôi.

Chó ta sống được bao lâu?

Chó cỡ vừa thường sống khoảng 10–14 năm, đây là con số tham khảo. Chó được tiêm phòng, phòng ve, giữ cân hợp lý và khám định kỳ thường sống lâu hơn hẳn chó bị xích ngoài trời không chăm.

Chó ta có cần tiêm phòng không?

Có. Chó ta khoẻ trước bệnh di truyền nhưng không miễn nhiễm bệnh truyền nhiễm như Parvo, Care. Tiêm phòng dại là bắt buộc theo quy định; lịch tiêm do bác sĩ thú y lập.

Chó ta có khôn không, có dạy được không?

Chó ta thường nhạy với người và học nhanh khi được dạy bằng phần thưởng. Các lệnh như ngồi, chờ, lại đây, đi dây lỏng đều dạy được. Khó khăn thường là do chưa ai dạy chứ không phải do giống.

Nuôi chó ta trong chung cư được không?

Được, nếu chó cỡ vừa phải, ban quản lý cho phép và có người dắt đi dạo đều đặn. Cần tập cho chó quen tiếng động hành lang, thang máy từ sớm để chó không sủa mỗi khi có người đi qua.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store