Nuôi ChóWiki
Tìm
Chó theo từng tuổi

Tuổi chó quy ra tuổi người: vì sao 1 năm bằng 7 năm là sai

Chó 1 tuổi đã ngang thiếu niên khoảng 15 tuổi, 2 tuổi khoảng 24, rồi mỗi năm thêm 4–5 năm người tuỳ cỡ. Quy tắc nhân 7 sai cả lúc đầu lẫn lúc về già.

Tuổi chó quy ra tuổi người: vì sao 1 năm bằng 7 năm là sai

Không có phép nhân cố định nào đổi tuổi chó ra tuổi người. Chó lớn rất nhanh trong hai năm đầu — chó một tuổi đã trưởng thành về sinh dục, tương đương một thanh niên chứ không phải đứa trẻ lên bảy — rồi già chậm lại, và chó to già nhanh hơn chó nhỏ. Vì vậy "1 năm chó bằng 7 năm người" sai ở cả đầu lẫn cuối đời chó.

Con số 7 sai ở đâu

Con số 7 có lẽ ra đời từ một phép chia đơn giản: người sống khoảng 70 năm, chó sống khoảng 10 năm. Không ai biết chắc ai nghĩ ra nó trước, nhưng nó đã sống dai vì dễ nhớ. Vấn đề là chó không già theo một đường thẳng.

Thử áp vào thực tế sẽ thấy ngay chỗ vô lý. Một con chó cái giống nhỏ có thể động dục lần đầu khi mới khoảng 6–9 tháng tuổi. Nhân 7 thì nó mới hơn 4 "tuổi người" — điều không thể có. Ở đầu kia, chó nhỏ sống tới 16–18 năm không hiếm; nhân 7 ra 112–126 tuổi, vượt xa tuổi thọ người thật. Một quy tắc sai ở cả hai đầu thì không nên dùng ở giữa.

Cái sai thứ hai: quy tắc 7 coi mọi con chó như nhau. Thực tế một con Chihuahua 10 tuổi và một con Great Dane 10 tuổi ở hai chặng đời rất khác nhau. Con nhỏ có thể vẫn chạy nhảy như thời trung niên, con to đã là chó già thực thụ.

Chó lớn nhanh ra sao trong hai năm đầu

Năm đầu tiên của chó dồn rất nhiều chặng đời người. Trong vòng 12 tháng, chó con đi từ lúc mắt còn nhắm, qua giai đoạn mọc răng sữa, thay răng vĩnh viễn (thường xong khoảng 6–7 tháng), dậy thì, rồi đạt gần hết chiều cao. Chó nhỏ đạt cỡ trưởng thành khoảng 9–12 tháng; chó to có thể cần 18–24 tháng mới khép sụn tăng trưởng.

Vì thế các bảng quy đổi mà nhiều phòng khám thú y ở Mỹ hay đăng lại thường tính đại ý: năm đầu tiên của chó cỡ trung bình tương đương khoảng 15 năm người, năm thứ hai thêm khoảng 9 năm nữa, nghĩa là chó hai tuổi đã ngang người khoảng 24 tuổi. Từ đó trở đi mỗi năm chó cộng thêm khoảng 4–5 năm người với chó nhỏ, và nhiều hơn với chó to. Đây là ước lượng phổ thông, không phải đo đạc chính xác, nhưng nó gần thực tế hơn hẳn con số 7.

Bảng tham khảo theo cỡ chó

Bảng dưới gom các mốc thường thấy trong tài liệu thú y phổ thông. Hãy coi nó như cái thước ước lượng: một con chó cụ thể có thể già nhanh hay chậm hơn tuỳ gen, cân nặng và cách nuôi.

Tuổi chóChó nhỏ (dưới 10 kg)Chó vừa (10–25 kg)Chó to (trên 25 kg)
1 nămkhoảng 15khoảng 15khoảng 14–15
2 nămkhoảng 24khoảng 24khoảng 22–24
5 nămkhoảng 36khoảng 37khoảng 40–45
8 nămkhoảng 48khoảng 51khoảng 55–64
10 nămkhoảng 56khoảng 60khoảng 66–78
12 nămkhoảng 64khoảng 69khoảng 77–90
15 nămkhoảng 76khoảng 83ít con sống tới

Nhìn bảng sẽ thấy hai điều. Một, khoảng cách giữa các cỡ chó nhỏ ở tuổi trẻ và doãng ra khi về già. Hai, chó to bước vào tuổi già sớm hơn: một con Golden 8 tuổi đã nên được chăm như chó già, trong khi con Phốc sóc 8 tuổi vẫn đang ở tuổi trung niên.

Nghiên cứu đồng hồ methyl hoá năm 2020

Năm 2020, nhóm của Tina Wang và Trey Ideker (Đại học California, San Diego) công bố trên tạp chí Cell Systems một cách so tuổi chó với tuổi người dựa trên "đồng hồ biểu sinh". Khi cơ thể già đi, các dấu methyl gắn lên ADN thay đổi theo một quy luật khá đều. Nhóm nghiên cứu so mẫu thay đổi này ở 104 con chó Labrador với dữ liệu ở người, rồi đưa ra công thức: tuổi người tương đương bằng 16 nhân logarit tự nhiên của tuổi chó, cộng 31.

Áp công thức đó: chó 1 tuổi ứng với khoảng 31 tuổi người, 2 tuổi khoảng 42, 4 tuổi khoảng 53, 6 tuổi khoảng 60, 10 tuổi khoảng 68, 14 tuổi khoảng 73. Đường cong dốc đứng lúc đầu rồi thoải dần — đúng với điều người nuôi chó cảm nhận: chó lớn vèo một cái, rồi những năm sau trông như không đổi mấy.

Cần đọc kết quả này cho đúng. Nghiên cứu chỉ làm trên một giống, Labrador, số mẫu không lớn, nên công thức chưa chắc đúng cho Poodle hay chó ta. Nó cũng cho số khá "già" ở chó non (chó 1 tuổi bằng người 31 tuổi nghe hơi lạ). Giá trị lớn nhất của nghiên cứu là chứng minh bằng sinh học rằng chó già theo đường cong, không theo đường thẳng — chứ không phải để bạn tra tuổi chính xác.

Vì sao chó to lại già nhanh hơn

Trong hầu hết loài động vật, con to sống lâu hơn con nhỏ: voi sống lâu hơn chuột. Trong loài chó thì ngược lại. Nhà sinh học Cornelia Kraus và cộng sự (2013, The American Naturalist) phân tích dữ liệu hàng chục nghìn con chó ở Bắc Mỹ và kết luận chó to chủ yếu già nhanh hơn — tốc độ lão hoá cao hơn — chứ không phải bắt đầu già sớm hơn.

Lý do chính xác còn đang được nghiên cứu. Một giả thuyết được nhắc nhiều là chó giống lớn được chọn lọc để lớn rất nhanh, nồng độ hormone tăng trưởng (như IGF-1) cao, và tăng trưởng nhanh có thể đi kèm hao mòn tế bào nhiều hơn. Chó to cũng hay gặp một số bệnh nặng ở tuổi trung niên như ung thư xương ở vài giống. Đây là phần khoa học còn mở, đừng tin bài nào nói chắc chắn một nguyên nhân duy nhất.

Các chặng đời theo AAHA 2019 — thứ dùng được hơn con số

Thay vì quy đổi ra tuổi người, Hiệp hội Bệnh viện Thú y Mỹ (AAHA) trong Canine Life Stage Guidelines năm 2019 chia đời chó thành các chặng dựa trên sinh học và tuổi thọ dự kiến của chính con chó đó:

  • Chó con: từ lúc sinh đến khi trưởng thành sinh dục, thường khoảng 6–9 tháng.
  • Chó trưởng thành trẻ: từ lúc trưởng thành sinh dục đến khi xong phát triển cơ thể và tính nết, thường tới khoảng 3–4 tuổi.
  • Chó trưởng thành chín: từ đó đến khoảng ba phần tư tuổi thọ dự kiến.
  • Chó cao tuổi: một phần tư cuối của tuổi thọ dự kiến.
  • Cuối đời: chặng cuối, không phụ thuộc tuổi, khi bệnh tật quyết định cách chăm.

Cách chia này thực dụng hơn nhiều. Một con chó ta cỡ vừa dự kiến sống khoảng 13–14 năm thì chặng cao tuổi bắt đầu từ khoảng 10 tuổi. Một con Golden dự kiến sống 10–12 năm thì chặng cao tuổi đến sớm hơn, quanh 8 tuổi. Chặng đời quyết định lịch khám, khẩu phần, kiểu vận động — những thứ thật sự ảnh hưởng tới con chó của bạn.

Bắt tay làm

  • Ghi lại ngày sinh hoặc ước tuổi. Chó nhận nuôi không rõ tuổi thì nhờ bác sĩ thú y ước theo răng, mắt, lông. Ghi vào sổ khám để mọi lần khám sau có mốc.
  • Xác định cỡ và tuổi thọ dự kiến. Cân chó lúc đã trưởng thành. Với chó lai, cân nặng là chỉ dấu tốt hơn tên giống.
  • Tính mốc "cao tuổi" cho riêng chó mình: lấy tuổi thọ dự kiến nhân 0,75. Chó dự kiến sống 12 năm thì mốc khoảng 9 tuổi.
  • Đặt lịch đổi cách chăm trước mốc đó một chút: hỏi bác sĩ thú y về tần suất khám, khẩu phần, kiểu vận động hợp chặng mới.
  • Bỏ thói quen nhân 7 khi nói với người nhà, nhất là với trẻ. "Chó nhà mình giờ như ông bà rồi" dễ hiểu và đúng hơn một con số giả.

Khi nào cần bác sĩ thú y

Tuổi không phải bệnh, nhưng mỗi khi chó chuyển chặng đời là lúc nên có một buổi khám để đặt lại kế hoạch chăm. Đặc biệt nên đưa chó đi khám khi bạn không chắc tuổi (chó nhặt, chó nhận lại), khi chó đột ngột trông "già hẳn" chỉ trong vài tháng — chậm chạp, sụt cân, uống nhiều nước — vì đó thường là bệnh chứ không phải tuổi tác. Danh mục Sức khoẻ phổ thông có bài riêng về khám định kỳ và các dấu hiệu chó ốm.

Câu hỏi thường gặp

Chó 1 tuổi bằng người bao nhiêu tuổi?

Theo các bảng quy đổi phổ thông, chó 1 tuổi tương đương người khoảng 15 tuổi — đã dậy thì, gần đủ chiều cao nhưng tính nết còn non. Nghiên cứu đồng hồ biểu sinh năm 2020 trên chó Labrador còn cho số cao hơn, khoảng 31. Dù theo cách nào, chó 1 tuổi không phải "đứa trẻ lên 7".

Chó 10 tuổi là già chưa?

Tuỳ cỡ. Chó to như Golden, Labrador 10 tuổi đã là chó già rõ rệt. Chó nhỏ như Poodle, Phốc sóc 10 tuổi thường mới bước vào chặng cao tuổi, có con vẫn rất lanh lợi. Cách chắc nhất là tính ba phần tư tuổi thọ dự kiến của chính con chó đó.

Vì sao người ta hay nói 1 năm chó bằng 7 năm người?

Có lẽ vì phép chia đơn giản tuổi thọ người cho tuổi thọ chó, khoảng 70 chia 10. Không rõ ai nghĩ ra trước, nhưng nó dễ nhớ nên lan rộng. Con số này sai vì chó lớn rất nhanh lúc đầu, già chậm về sau, và chó to già nhanh hơn chó nhỏ.

Làm sao biết tuổi một con chó nhặt về?

Bác sĩ thú y ước tuổi dựa vào răng (răng vĩnh viễn mọc đủ khoảng 6–7 tháng, độ mòn và cao răng tăng dần), độ trong của mắt, lông bạc quanh mõm, khối cơ và khớp. Ước lượng ở chó trưởng thành thường chỉ chính xác trong khoảng vài năm. Ghi mốc ước tuổi đó vào sổ để theo dõi về sau.

Có công thức nào tính tuổi chó chính xác không?

Chưa có. Công thức 16 nhân logarit tuổi chó cộng 31 của nhóm Wang (2020) dựa trên một giống duy nhất là Labrador và số mẫu nhỏ. Các bảng theo cỡ chó cũng chỉ là ước lượng. Dùng chúng để hiểu chặng đời, không phải để tính chính xác đến từng năm.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store