Chọn chó con khoẻ, hãy nhìn năm chỗ: mắt sáng không ghèn, mũi sạch không chảy dịch, lông mượt không mảng trụi hay vảy, bụng mềm không chướng và hậu môn sạch, dáng đi vững và tinh thần lanh lợi. Quan trọng không kém là được gặp chó mẹ, xem nơi nuôi, và có sổ khám, sổ tiêm. Chó con khoẻ đến từ một nơi nuôi tử tế nhiều hơn là từ một lần nhìn kỹ.
Trước khi đi xem: ba câu hỏi cho chính mình
Bài chọn giống chó hợp với nhà có trong danh mục giống chó; bài này giả sử bạn đã biết mình muốn nuôi chó gì, giờ chỉ còn chọn một con cụ thể. Nhưng trước khi lên đường, nên trả lời:
- Chó con này sẽ nặng bao nhiêu khi trưởng thành? (Chó lai không rõ bố thì nhìn bàn chân, nhìn chó mẹ để đoán.)
- Ai trong nhà sẽ cho ăn, dắt đi vệ sinh lúc 6 giờ sáng và 11 giờ đêm?
- Nhà có sẵn đồ dùng tối thiểu chưa? (Danh mục nhà cho chó có danh sách.)
Và một điều: đừng mang tiền đi xem lần đầu. Đi xem để nhìn, hỏi, rồi về suy nghĩ. Chó con nào cũng đáng yêu; quyết định lúc đang bế một cục bông là quyết định dễ hối hận nhất.
Bảng kiểm sức khoẻ: nhìn từ đầu đến đuôi
| Chỗ xem | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu nên lo |
|---|---|---|
| Mắt | Sáng, trong, mở to, không đỏ | Ghèn đặc vàng xanh, chảy nước nhiều, mí sụp, mắt đục, nheo một bên |
| Mũi | Sạch, có thể ẩm hoặc khô | Chảy dịch đặc, hắt hơi liên tục, đóng vảy quanh lỗ mũi |
| Tai | Sạch, không mùi | Mùi hôi, nhiều ráy nâu đen, chó gãi tai, lắc đầu liên tục (có thể là rận tai) |
| Miệng | Lợi hồng, răng sữa đều | Lợi nhợt nhạt, hơi thở hôi nặng, hàm lệch rõ (ngoại trừ giống mặt ngắn vốn có hàm dưới nhô) |
| Lông và da | Lông mượt, da sạch | Mảng trụi lông, vảy, mẩn đỏ, gãi liên tục; thấy bọ chét, ve, chấm đen như hạt tiêu (phân bọ chét) |
| Bụng | Mềm, tròn vừa | Bụng chướng to trong khi người gầy, sườn lồi (nghi nhiều giun); u lồi ở rốn (thoát vị rốn — hỏi thú y) |
| Hậu môn | Sạch | Dính phân lỏng, đỏ, có đốm trắng như hạt gạo (đốt sán) |
| Dáng đi | Vững theo tuổi, chạy nhảy cùng anh em | Khập khiễng, chân sau yếu, đi nhún lệch |
| Thở | Êm, đều | Ho, khò khè; với giống mặt ngắn, lỗ mũi hẹp xẹp và thở rít khi nghỉ |
| Tinh thần | Tò mò, ăn uống tốt | Lừ đừ, nằm một góc, bỏ ăn trong khi anh em đều chạy chơi |
Với chó đực: hai tinh hoàn
Ở chó đực, hai tinh hoàn thường đã xuống bìu khi khoảng 8 tuần, muộn nhất thường trước khoảng 6 tháng. Chó con chưa thấy đủ hai bên thì không hẳn là bệnh ngay, nhưng nên hỏi thú y — tinh hoàn ẩn có nguy cơ về sau và có yếu tố di truyền.
Xem chó mẹ và nơi nuôi — phần nhiều người bỏ qua
Gặp chó mẹ là cách tốt nhất để đoán chó con lớn lên ra sao, cả về cỡ, lông lẫn tính khí. Chó mẹ bình tĩnh, cho người lạ lại gần (có thể hơi cảnh giác vì đang có con), lông, da khoẻ — là dấu hiệu tốt. Chó mẹ quá sợ hãi hay hung dữ với người, có thể truyền một phần xu hướng đó cho con qua di truyền và qua cách nuôi những tuần đầu.
Nhìn nơi nuôi:
- Sạch, khô, không mùi khai nồng nặc; có chỗ ngủ riêng với chỗ đi vệ sinh.
- Chó con sống trong nhà hoặc gần người, nghe tiếng sinh hoạt, được bế, chơi — thay vì nhốt chuồng sắt cả ngày.
- Không có quá nhiều ổ chó con cùng lúc, nhiều giống khác nhau.
- Người nuôi hỏi lại bạn: nhà ở đâu, ai chăm, có kinh nghiệm chưa. Người nuôi tử tế quan tâm chó con đi đâu.
Những dấu hiệu nên dừng: không cho xem chó mẹ, không cho đến xem tận nơi, giao chó qua xe khách, hẹn gặp ở lề đường, bán chó con dưới 8 tuần, không có thông tin tiêm phòng, có nhiều giống "đang sẵn" quanh năm. Chó con bày bán ở chợ, ven đường có nguy cơ cao mang bệnh truyền nhiễm như Parvo, Care vì tiếp xúc với nhiều chó lạ và chịu căng thẳng. Chuyện nhân giống ồ ạt và nhận nuôi qua nhóm cứu hộ có wiki khác trong hệ viết riêng.
Thử tính nết: nhẹ nhàng, không "test sốc"
Có những bài "test chó con" lưu truyền, như lật ngửa chó con xem có giãy không, hay làm rơi chùm chìa khoá xem phản ứng. Nghiên cứu theo dõi lâu dài cho thấy những bài test một lần ở tuổi 7–8 tuần dự đoán tính nết trưởng thành khá kém — tính nết còn được định hình nhiều bởi cách nuôi những tháng sau. Lật ngửa chó con còn làm nó sợ. Thay vào đó, quan sát tự nhiên:
- Ngồi xuống sàn, im lặng vài phút. Chó con nào lại gần tò mò, đánh hơi, rồi đi chơi tiếp là bình thường và tốt. Con trốn biệt trong góc suốt buổi cần thêm thời gian; con lao vào cắn giật liên tục thì năng lượng rất cao.
- Bế nhẹ, đỡ cả mông. Chó con giãy một chút rồi thả lỏng là ổn.
- Chạm tai, chân, miệng. Có thể rụt lại, nhưng không hoảng loạn.
- Vỗ tay nhẹ hoặc lăn một quả bóng. Giật mình rồi tò mò lại gần là phản ứng tốt.
- Hỏi người nuôi: con nào hiền nhất, hăng nhất, ham ăn nhất? Họ thấy chó con mỗi ngày, hiểu hơn bạn sau mười phút.
Với nhà có trẻ nhỏ hoặc người lần đầu nuôi, chó con có tính nết ở giữa — không quá nhút nhát, không quá hung hăng — thường dễ sống cùng hơn. Đừng chọn con run rẩy một góc vì "tội nghiệp" nếu bạn chưa sẵn sàng bỏ nhiều công giúp nó.
Giấy tờ và thông tin nên xin
- Sổ tiêm hoặc phiếu khám: ngày tiêm, loại vaccine (tem dán), ngày tẩy giun, nơi khám. Không có thì coi như chó con chưa được tiêm và báo bác sĩ thú y.
- Ngày sinh chó con.
- Thức ăn đang dùng: loại gì, bao nhiêu, mấy bữa — xin một ít mang về để đổi dần.
- Với chó giống: giấy tờ phả hệ (nếu có) từ hiệp hội như VKA hoặc tương đương; thông tin bệnh di truyền của bố mẹ nếu có xét nghiệm. Giấy phả hệ chứng nhận dòng giống, không chứng nhận sức khoẻ.
- Thoả thuận nếu chó con có bệnh trong vài ngày đầu — hỏi rõ trước.
Bắt tay làm: lịch đi xem chó con
- Lần 1: đến xem, gặp chó mẹ, nhìn nơi nuôi, hỏi những câu ở trên. Không mang tiền.
- Về nhà, bàn với cả nhà. Chuẩn bị đồ dùng.
- Lần 2: quan sát lại chó con mình thích, chạm, bế. Để lại một chiếc khăn trong ổ cho thấm mùi mẹ.
- Ngày đón: khi chó con khoảng 8–10 tuần (giống rất nhỏ 10–12 tuần). Mang theo khăn có mùi, giỏ hoặc hộp vận chuyển.
- Trong 2–3 ngày đầu: đưa đi khám tổng quát, kể cả khi chó con trông khoẻ.
Khi nào cần bác sĩ thú y ngay sau khi đón
- Chó con bỏ ăn, nôn, tiêu chảy — đặc biệt có máu — trong những ngày đầu: nghi Parvo, đi ngay.
- Ho, chảy mũi đặc, ghèn mắt, sốt — nghi bệnh đường hô hấp, có thể là Care.
- Gãi nhiều, rụng lông từng mảng — có thể ghẻ, nấm, có loại lây sang người.
- Chó con giống nhỏ run rẩy, lừ đừ — có thể hạ đường huyết, đi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chọn chó con khoẻ mạnh?
Xem mắt sáng không ghèn, mũi sạch, lông mượt không mảng trụi, bụng mềm không chướng, hậu môn sạch, đi vững và lanh lợi. Thêm nữa, nên gặp chó mẹ, xem nơi nuôi sạch sẽ và xin sổ tiêm, sổ khám.
Có nên chọn chó con nhút nhát nhất ổ?
Chó con rất nhút nhát cần nhiều thời gian và công sức xã hội hoá hơn. Với người lần đầu nuôi hoặc nhà có trẻ nhỏ, chó con tính nết ở giữa, tò mò và bình tĩnh thường dễ sống cùng hơn.
Mua chó con ở chợ có sao không?
Chó con bày bán ở chợ, ven đường có nguy cơ cao mang bệnh truyền nhiễm như Parvo, Care vì tiếp xúc nhiều chó lạ và bị căng thẳng. Bạn cũng không được xem chó mẹ, nơi nuôi hay thông tin tiêm phòng thật.
Chó con bụng to có phải bị giun?
Bụng chướng to trong khi người gầy, sườn lộ là dấu hiệu hay gặp của chó con nhiễm giun nhiều. Nên đưa đi khám để bác sĩ thú y tẩy giun theo lịch phù hợp, không tự dùng thuốc theo liều đoán.
Lật ngửa chó con để test tính cách có đúng không?
Không nên. Những bài test một lần ở tuổi 7–8 tuần dự đoán tính nết trưởng thành khá kém, còn lật ngửa làm chó con sợ. Quan sát chó con lại gần, phản ứng khi được bế, khi nghe tiếng động và hỏi người nuôi sẽ cho nhiều thông tin hơn.