Nuôi ChóWiki
Tìm
Chó theo từng tuổi

Chó tuổi dậy thì 6–18 tháng: vì sao chó ngoan bỗng bướng bỉnh

Từ khoảng 6 đến 18 tháng, chó hay quên lệnh, gọi không về, gặm phá. Đó là giai đoạn phát triển bình thường; lùi về bài dễ, tăng thưởng và quản lý nhà sẽ qua nhanh hơn.

Chó tuổi dậy thì 6–18 tháng: vì sao chó ngoan bỗng bướng bỉnh

Chó ở tuổi dậy thì, khoảng 6 đến 18 tháng (chó to có thể kéo tới 2 tuổi), thường bỗng "quên" những lệnh đã thuộc, gọi không về, gặm phá, nhảy chồm nhiều hơn. Đó không phải chó hư hay đang thách thức chủ, mà là một giai đoạn phát triển bình thường của não và hormone — và giai đoạn này qua đi nhanh hơn nếu chủ kiên nhẫn tập tiếp bằng phần thưởng thay vì quát mắng.

Tuổi dậy thì của chó bắt đầu và kết thúc khi nào

Dậy thì ở chó gắn với lúc trưởng thành sinh dục. Chó nhỏ bước vào sớm, có con từ khoảng 5–6 tháng; chó to, chó rất to có thể muộn tới 12–18 tháng. Chó cái thường động dục lần đầu trong khoảng 6–15 tháng tuổi, giống lớn có thể muộn hơn. Chó đực bắt đầu nhấc chân khi tiểu, quan tâm tới mùi chó cái, có con bắt đầu đánh dấu.

Cái gọi là "tuổi teen" về hành vi thì kéo dài hơn mốc sinh dục. Phần lớn chó ổn định tính nết vào khoảng 18 tháng đến 2 tuổi, chó to đôi khi tới 3 tuổi. Trong khoảng đó, não chó — đặc biệt vùng kiểm soát xung động — vẫn đang hoàn thiện, trong khi cơ thể đã gần như trưởng thành và đầy năng lượng.

Cỡ chóBắt đầu dậy thì (tham khảo)Tính nết ổn định (tham khảo)
Nhỏ (Phốc sóc, Poodle, Chihuahua)khoảng 5–8 thángkhoảng 12–18 tháng
Vừa (chó ta, Phú Quốc, Corgi)khoảng 6–10 thángkhoảng 18–24 tháng
To (Golden, Labrador, Husky)khoảng 8–14 thángkhoảng 2–3 năm

Bằng chứng: chó tuổi teen bướng thật, nhưng chỉ với chủ

Năm 2020, nhóm của Lucy Asher (Đại học Newcastle, Anh) công bố trên Biology Letters một nghiên cứu trên chó được nuôi để làm chó dẫn đường. Họ cho chó nghe lệnh "ngồi" ở 5 tháng và 8 tháng tuổi. Ở 8 tháng — tuổi dậy thì — chó ít làm theo lệnh của người nuôi chúng hơn hẳn so với lúc 5 tháng. Điều thú vị là với một huấn luyện viên lạ, chó không kém đi.

Nghiên cứu còn ghi nhận chó cái có quan hệ gắn bó kém an toàn với người nuôi (ví dụ hay đòi chú ý, lo lắng khi xa chủ) lại dậy thì sớm hơn. Các tác giả so sánh với hiện tượng tương tự ở người: tuổi teen là lúc "chống đối" người thân thiết nhất. Nói cách khác, con chó không ghét bạn — nó đang thử ranh giới với người nó tin nhất, như đứa trẻ mười lăm tuổi.

Đây là một nghiên cứu, trên một nhóm giống (Labrador, Golden và chó lai hai giống này), nên chưa thể nói là đúng cho mọi con chó. Nhưng nó khớp với điều hàng nghìn người nuôi chó kể lại.

Những thay đổi hay gặp

"Quên" lệnh đã thuộc

Chó 4 tháng gọi là chạy về, chó 9 tháng nghe gọi thì liếc qua rồi ngửi tiếp. Lệnh không mất đi, chỉ là thế giới bên ngoài bỗng hấp dẫn hơn phần thưởng của bạn.

Năng lượng thừa và gặm phá

Răng vĩnh viễn đã mọc xong nhưng nhiều chó tuổi này có một đợt gặm mạnh, có người gọi là giai đoạn "răng đang chắc lại". Kết hợp với dư năng lượng, chân bàn, dép, dây điện là nạn nhân.

Nhảy chồm, cắn đùa mạnh tay

Cơ thể to hơn nhưng phép lịch sự chưa theo kịp. Chó con nhảy lên chân thì dễ thương, chó 20 kg nhảy lên người già thì nguy hiểm.

Nhạy cảm, có lúc sợ vô cớ

Nhiều huấn luyện viên mô tả một "giai đoạn sợ" thứ hai trong tuổi dậy thì: chó bỗng sủa một cái thùng rác quen, ngại người lạ. Khái niệm này được dùng phổ biến nhưng bằng chứng khoa học còn ít; cách xử lý thì giống nhau — đừng ép, để chó tự quan sát từ khoảng cách an toàn và thưởng khi nó bình tĩnh.

Hành vi liên quan hormone

Chó đực đánh dấu, cưỡi đồ vật hoặc chân người, muốn xổng đi tìm chó cái. Chó cái động dục có thể bồn chồn, đòi ra ngoài. Đây là lúc cổng, hàng rào phải thật chắc. Còn chuyện triệt sản và thời điểm triệt sản thì nên để bác sĩ thú y tư vấn theo giống, cỡ và hoàn cảnh nhà bạn.

Điều không nên làm

Phản xạ tự nhiên khi chó "lờn" là gắt hơn: quát to, giật dây, phạt. Ở tuổi dậy thì, cách này phản tác dụng rõ nhất. Hiệp hội Thú y Hành vi Động vật Mỹ (AVSAB) trong tuyên bố năm 2021 về huấn luyện nhân đạo khuyến cáo không dùng hình phạt gây đau hoặc sợ, vì chúng làm tăng sợ hãi, lo âu và nguy cơ chó cắn phòng vệ — trong khi không dạy chó nên làm gì thay thế.

Cũng đừng bỏ cuộc. Tuổi dậy thì là lúc nhiều người nghĩ "con này hư rồi" và cho đi, trong khi chỉ cần qua thêm vài tháng. Những gì bạn kiên trì dạy trong giai đoạn này thường trở thành nền nếp suốt đời của chó.

Ý tưởng "phải làm chủ đàn, phải cho nó biết ai là đầu đàn" đã lỗi thời từ lâu — AVSAB đã có tuyên bố riêng về điều này năm 2008. Chó tuổi teen không tranh ngôi với bạn; nó chỉ chưa đủ chín chắn.

Bắt tay làm: kế hoạch cho 12 tháng tuổi teen

  1. Lùi một bước trong bài tập. Nếu chó không còn nghe "lại đây" ở công viên, quay về tập trong nhà, trong sân — nơi nó thắng chắc — rồi mới tăng dần độ khó. Đây không phải thụt lùi mà là xây lại nền.
  2. Tăng giá trị phần thưởng ngoài đường. Hạt khô thắng được trong phòng khách nhưng thua một con mèo. Mang theo miếng thịt luộc nhỏ, phô mai ít muối cắt hạt lựu cho những bài khó.
  3. Buổi tập ngắn, nhiều lần. 3–5 phút, vài lần mỗi ngày, kết thúc khi chó còn làm đúng. Chó tuổi teen chán nhanh.
  4. Quản lý môi trường thay vì trông chờ ý chí của chó. Dây dắt dài ở bãi trống thay vì thả tự do khi lệnh gọi chưa chắc. Cất dép, quấn dây điện, rào khu bếp. Chó không làm sai được thì không tập sai.
  5. Cho năng lượng một lối ra đúng. Đi dạo cho ngửi, bánh đố đồ ăn, bài tập tìm đồ, đồ gặm phù hợp. Chó mệt đúng cách ít phá hơn chó bị nhốt.
  6. Khen hành vi bình tĩnh. Chó tự nằm xuống, tự ngồi chờ khi bạn mở cửa — thưởng ngay. Rất nhiều người chỉ để ý chó khi nó làm sai.
  7. Dạy chào khách bằng bốn chân trên đất: thưởng khi chó đứng hoặc ngồi trước khách, quay lưng đi khi nó nhảy. Mọi người trong nhà phải làm giống nhau.
  8. Giữ lịch sinh hoạt đều. Giờ ăn, giờ dạo, giờ ngủ cố định giúp chó tuổi này bớt bồn chồn.

Lỗi hay gặp

  • Gọi "lại đây" khi biết chó sẽ không về, rồi lặp lại năm lần. Chó học rằng lệnh này có thể lờ đi. Chỉ gọi khi gần như chắc chắn chó về; không thì đi tới lấy chó.
  • Gọi chó về rồi làm điều chó ghét (nhốt, tắm, kết thúc cuộc chơi). Lần sau nó về chậm hơn.
  • Bỏ hẳn phần thưởng vì nghĩ "lớn rồi phải tự giác". Giảm thưởng dần là đúng, cắt đột ngột là sai.
  • Mỗi người trong nhà một luật: mẹ cho nhảy lên ghế, bố cấm.

Khi nào cần bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi

Bướng, nghịch, gặm phá là bình thường. Nhưng nên đưa chó đi khám, và tìm huấn luyện viên dùng phương pháp thưởng hoặc chuyên gia hành vi, khi:

  • chó gầm gừ, cắn khi bị lấy đồ ăn, đồ chơi, nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ;
  • chó cắn gây trầy xước hoặc chảy máu;
  • chó sợ hãi tăng dần, trốn, run, không chịu ra khỏi nhà;
  • chó đột ngột thay đổi tính nết, cáu bẳn khi bị chạm vào — có thể là đau (tai, răng, khớp) chứ không phải tuổi teen.

Đừng tự cho chó uống thuốc an thần, và cẩn thận với nơi hứa "sửa tính trong 3 ngày" bằng vòng xiết hay vòng điện.

Câu hỏi thường gặp

Chó mấy tháng thì dậy thì?

Phần lớn chó dậy thì trong khoảng 6–12 tháng tuổi; chó nhỏ có thể sớm từ 5–6 tháng, chó to muộn tới 12–18 tháng. Chó cái thường động dục lần đầu trong khoảng 6–15 tháng. Giai đoạn hành vi "tuổi teen" kéo dài tới khoảng 18 tháng – 2 năm.

Vì sao chó đang ngoan bỗng không nghe lời?

Ở tuổi dậy thì, vùng não kiểm soát xung động chưa hoàn thiện trong khi thế giới bên ngoài hấp dẫn hơn. Một nghiên cứu năm 2020 thấy chó 8 tháng tuổi làm theo lệnh của chủ kém hơn lúc 5 tháng, nhưng với người lạ thì không. Đây là giai đoạn tạm thời, không phải chó hư.

Chó tuổi dậy thì kéo dài bao lâu?

Thường khoảng 6–12 tháng, tức từ lúc dậy thì đến khoảng 18 tháng – 2 tuổi. Chó giống to có thể chín chắn muộn hơn, tới 2–3 tuổi.

Có nên phạt chó khi nó bướng ở tuổi này?

Không nên phạt bằng đánh, quát hay giật dây. AVSAB khuyến cáo tránh hình phạt vì làm chó sợ, lo âu và dễ cắn phòng vệ. Hiệu quả hơn là lùi về bài dễ, tăng phần thưởng, quản lý môi trường và khen hành vi bình tĩnh.

Triệt sản có làm chó hết bướng không?

Triệt sản có thể giảm một số hành vi liên quan hormone như đánh dấu hay đi tìm bạn tình, nhưng không thay được việc huấn luyện. Thời điểm triệt sản phù hợp tuỳ giống và cỡ chó — nên hỏi bác sĩ thú y.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store