Nuôi ChóWiki
Tìm
Vấn đề hành vi

Chó sủa nhiều phải làm sao: tìm đúng lý do trước khi dạy lại

Chó sủa vì canh nhà, sợ, đòi hỏi, buồn chán, phấn khích hay đau ốm. Ghi lại lúc chó sủa, che tầm nhìn, thêm vận động rồi dạy hành vi thay thế bằng thưởng.

Chó sủa nhiều phải làm sao: tìm đúng lý do trước khi dạy lại

Chó sủa nhiều hầu như luôn có lý do: canh giữ nhà, buồn chán, sợ hãi, đòi hỏi, phấn khích hoặc đau ốm. Muốn bớt sủa, việc đầu tiên là ghi lại chó sủa lúc nào, vào cái gì, rồi mới chọn cách dạy hợp với lý do đó. Quát, đánh hay vòng chống sủa thường chỉ làm chó im tạm thời, còn nỗi sợ hoặc sự bức bối bên dưới vẫn nguyên.

Bài này cũng là khung chung cho cả chuyên mục vấn đề hành vi: loại trừ bệnh – tìm lý do – quản lý môi trường – dạy hành vi thay thế bằng thưởng. Các bài khác trong chuyên mục đi theo đúng bốn bước này, chỉ khác chi tiết.

Sủa là bình thường, sủa quá mới là chuyện

Chó sủa như người nói. Một con chó ta sủa vài tiếng khi người lạ đứng trước cổng là đang làm đúng việc ông bà mình nuôi chó để làm. Vấn đề chỉ bắt đầu khi tiếng sủa kéo dài, lặp đi lặp lại cả ngày, không dừng được khi chủ gọi, hoặc khi chó sủa vì đang khổ sở.

Chuyện sống chung với hàng xóm khi nuôi chó có chuyên mục riêng. Ở đây chỉ bàn: vì sao con chó này sủa, và dạy lại nó thế nào.

Sáu kiểu sủa thường gặp và dấu hiệu nhận ra

Cùng là sủa, nhưng mỗi kiểu một nguyên nhân, một cách xử lý. Nghe kỹ và nhìn cả cơ thể chó sẽ đoán được khá chính xác.

Kiểu sủaHay xảy ra khiDấu hiệu đi kèm
Canh giữ, báo độngCó người, xe, chó lạ qua cổng; tiếng chuông, tiếng gõ cửaĐứng thẳng, chạy ra cửa, sủa dồn rồi dịu khi "kẻ lạ" đi
Sợ hãiGặp thứ lạ, tiếng động lớn, bị dồn vào gócLùi lại vừa sủa, đuôi thấp, tai cụp, giọng cao và gắt
Đòi hỏiChủ đang ăn, đang ngồi máy tính, chó muốn ra ngoài hay muốn chơiNhìn thẳng chủ, sủa từng tiếng cách quãng, ngừng chờ phản ứng
Buồn chán, bức bốiBị xích lâu, ở một mình cả ngày, ít được đi dạoSủa đều đều, không hướng vào thứ gì cụ thể, có khi kèm gặm phá
Phấn khíchChủ về, chuẩn bị đi dạo, lúc chơiNhảy nhót, vẫy cả thân, sủa xen tiếng rên
Liên quan bệnh, tuổi giàChó già sủa đêm, chó đau sủa khi bị chạmMới xuất hiện, kèm thay đổi ngủ, ăn, đi lại

Sủa vì lo âu khi chủ đi vắng là một kiểu riêng, có bài riêng về lo âu chia ly trong chuyên mục này. Nếu chó chỉ sủa, tru khi ở một mình, kèm cào cửa, tè bậy, hãy đọc bài đó trước.

Bước một: loại trừ bệnh và ghi nhật ký sủa

Chó vốn ít sủa bỗng sủa nhiều, nhất là chó từ khoảng bảy tám tuổi trở lên, cần được khám. Đau khớp, đau răng, nghe kém, nhìn kém, hội chứng suy giảm nhận thức ở chó già đều có thể làm chó sủa nhiều hơn, sủa đêm, sủa vào khoảng không. Dạy dỗ không chữa được cái đau.

Song song, ghi nhật ký trong một tuần. Không cần cầu kỳ, một tờ giấy dán tủ lạnh hoặc ghi chú điện thoại là đủ:

  • Giờ nào chó sủa, sủa bao lâu.
  • Ngay trước đó có chuyện gì: tiếng xe, người giao hàng, chủ cầm chìa khoá, nhà bên đóng cửa.
  • Chó đứng ở đâu, tư thế ra sao.
  • Ngay sau đó chuyện gì xảy ra: chủ quát, chủ mở cửa, người lạ đi khỏi, chủ cho ăn.

Cột cuối cùng quan trọng hơn người ta tưởng. Chó lặp lại hành vi nào mang lại kết quả nó muốn. Anh shipper nào cũng bỏ đi sau khi chó sủa, thế là trong mắt chó, tiếng sủa đã "đuổi" được kẻ lạ, hàng trăm lần. Chủ quát "im!" thì với chó đang đòi chú ý, quát cũng là chú ý.

Bước hai: quản lý môi trường để bớt cơ hội sủa

Mỗi lần chó được sủa thoả thích là một lần nó tập sủa giỏi hơn. Trước khi dạy, hãy cắt bớt số lần chó "luyện tập" bằng cách đổi môi trường:

  • Che tầm nhìn. Dán giấy mờ phần dưới cửa kính, kéo rèm, chắn khe cổng sắt bằng tấm nhựa. Chó không thấy người qua lại thì bớt hẳn sủa canh giữ.
  • Đổi chỗ nằm. Chó hay nằm ở bậc thềm nhìn ra hẻm thì dời ổ vào phía trong.
  • Át tiếng ồn. Mở quạt, radio nhỏ tiếng giúp lấp bớt tiếng bước chân ngoài hành lang chung cư.
  • Đủ vận động, đủ việc cho não. Chó bị xích cả ngày ở góc sân hay chó căn hộ chưa được ra ngoài thường sủa vì dư năng lượng. Một buổi dạo cho ngửi thoải mái, một bữa ăn bằng đồ đố đựng thức ăn làm khác hẳn. Chuyên mục vận động có bài riêng về chuyện này.
  • Đừng để chó một mình ở chỗ khiêu khích như ban công sát đường lúc tan tầm.

Bước ba: dạy lại theo từng kiểu sủa

Sủa canh giữ: cho chó một việc khác để làm

Không cần cấm chó báo động, chỉ cần dạy nó báo vài tiếng rồi thôi. Cách làm phổ biến trong huấn luyện bằng thưởng:

  1. Khi chó sủa vài tiếng vào tiếng động ngoài cổng, bạn bình thản nói "cảm ơn" rồi đi về phía bếp hoặc chỗ cố định.
  2. Chó đi theo bạn, rời khỏi cửa, thì thưởng một miếng nhỏ ngay khi nó tới nơi.
  3. Lặp lại nhiều ngày. Dần dần "cảm ơn" thành tín hiệu: "đã nghe rồi, về chỗ nhận thưởng".
  4. Khi chó đã quen, chờ thêm một hai giây im lặng rồi mới thưởng.

Với tiếng chuông cửa, có thể tập riêng: nhờ người nhà bấm chuông nhiều lần trong ngày, mỗi lần chuông kêu thì ném một nắm đồ thưởng vào ổ của chó. Đến khi chuông kêu chó chạy về ổ thay vì lao ra cửa, bạn đã có hành vi thay thế.

Sủa sợ hãi: giảm sợ trước, dạy sau

Chó sủa vì sợ thì phải xử lý nỗi sợ. Cho chó đứng ở khoảng cách đủ xa để nó nhìn thấy thứ đáng sợ mà chưa sủa, và mỗi lần nó nhìn thấy thì thưởng món rất ngon. Từ từ thu hẹp khoảng cách qua nhiều ngày. Cách làm này gọi là giải mẫn cảm và điều kiện hoá ngược. Bài về chó sủa, lao vào chó khác khi dắt dạo và bài chó sợ tiếng động lớn trong chuyên mục nói kỹ từng bước.

Sủa đòi hỏi: không trả lương cho tiếng sủa

Nguyên tắc rất đơn giản nhưng khó giữ: tiếng sủa không bao giờ mang lại thứ chó đòi. Không quát, không nhìn, không mắng, quay lưng đi. Khi chó im được vài giây, hoặc tự ngồi xuống, lúc đó mới cho thứ nó muốn.

Cần biết trước: khi một hành vi từng có hiệu quả bỗng hết hiệu quả, chó sẽ thử dữ hơn trước khi bỏ. Giới huấn luyện gọi là đợt bùng phát khi dập tắt hành vi. Nếu bạn chịu không nổi và nhượng bộ đúng lúc chó sủa to nhất, chó học được rằng phải sủa to hơn, lâu hơn. Cả nhà phải thống nhất trước khi bắt đầu.

Tốt hơn nữa là dạy sẵn cách xin lịch sự: ngồi trước cửa thay vì sủa để được ra ngoài, nằm trên thảm trong lúc cả nhà ăn cơm thì thỉnh thoảng có một miếng thưởng rơi xuống thảm.

Sủa buồn chán: thêm việc, đừng thêm hình phạt

Chó sủa vì chán thì cần nhiều hoạt động hơn: dạo lâu hơn, buổi tập ngắn mỗi ngày, đồ gặm an toàn, cho ăn bằng đồ đố thức ăn, rải hạt trong cỏ cho chó tự tìm. Chó ta xích ngoài cổng cả ngày là trường hợp hay gặp ở quê: chỉ cần mỗi ngày tháo xích dắt đi một vòng quanh xóm, chơi một lúc ngoài sân, tiếng sủa đã giảm rõ.

Sủa phấn khích: hạ nhiệt trước những lúc vui

Chó sủa ầm khi thấy chủ cầm dây dắt thì tập cầm dây lên, đặt xuống, nhiều lần trong ngày, cho đến khi dây dắt bớt "nóng". Chỉ đeo dây khi chó yên. Chó sủa khi chủ về thì chủ vào nhà bình thản, chờ chó dịu rồi mới chào. Bài về chó nhảy chồm lên người trong chuyên mục có quy trình chào hỏi chi tiết.

Vì sao quát, đánh và vòng chống sủa phản tác dụng

Hiệp hội Thú y Hành vi Động vật Hoa Kỳ (AVSAB) trong tuyên bố về huấn luyện chó nhân đạo năm 2021 khuyến cáo không dùng các phương pháp dựa trên gây đau, gây sợ. Với chuyện sủa, có mấy lý do rất thực tế:

  • Quát là sủa theo. Với chó đang báo động, chủ hét lên nghe như cả nhà cùng báo động.
  • Đánh, xịt nước làm chó sợ thêm. Chó sủa vì sợ người lạ mà bị đánh mỗi khi người lạ xuất hiện sẽ càng ghét người lạ hơn. Tiếng sủa có thể bớt, nhưng có con chuyển sang cắn không báo trước.
  • Vòng điện, vòng xịt, vòng phát tiếng chống sủa không phân biệt được chó sủa vì sao. Chó sủa khi đang hoảng sợ cũng bị phạt, nỗi sợ nặng thêm. Một số chó còn học được rằng vòng chỉ "cắn" khi đang đeo, tháo ra lại sủa như cũ.
  • Cắt dây thanh âm là phẫu thuật không giải quyết lý do chó sủa. Nhiều hội thú y trên thế giới phản đối làm việc này vì tiện cho người.

Bắt tay làm: kế hoạch hai tuần

  1. Ngày 1–7: ghi nhật ký sủa. Che tầm nhìn, dời ổ. Nếu chó mới đổi tính hoặc đã lớn tuổi, đặt lịch khám.
  2. Ngày 3 trở đi: thêm một buổi dạo cho ngửi 20–30 phút và một bữa ăn bằng đồ đố mỗi ngày.
  3. Ngày 5 trở đi: tập "cảm ơn – về chỗ" hai ba buổi một ngày, mỗi buổi 3–5 phút, dùng tiếng động giả như gõ cửa nhẹ trước rồi mới tới tiếng thật.
  4. Cả nhà: thống nhất một quy tắc: không ai đáp lại tiếng sủa đòi hỏi.
  5. Cuối tuần thứ hai: so nhật ký với tuần đầu. Giảm từ hai mươi lần sủa dài xuống năm lần sủa ngắn đã là thành công.

Lỗi hay gặp

  • Chỉ tập lúc chó đang sủa dữ dội nhất. Hãy tập ở mức kích thích nhẹ trước.
  • Thưởng đúng lúc chó đang sủa vì muốn nó im. Thưởng phải tới khi chó đã im hoặc đã về chỗ.
  • Mỗi người một kiểu: người cho ăn, người quát, người làm ngơ.

Khi nào cần bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi

  • Chó già bắt đầu sủa đêm, đi lòng vòng, có vẻ lạc trong chính nhà mình.
  • Chó sủa kèm gầm gừ, lao tới, đã có lần táp người.
  • Chó chỉ sủa, tru khi ở một mình, kèm phá phách hoặc tè bậy.
  • Đã làm đều đặn vài tuần mà không có tiến triển.

Hãy tìm huấn luyện viên hoặc chuyên gia hành vi dùng phương pháp thưởng. Câu hỏi nên hỏi trước: "Anh chị có dùng vòng điện, vòng xiết, giật dây không?" Câu trả lời cho bạn biết khá nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Chó sủa nhiều phải làm sao?

Ghi lại chó sủa lúc nào và vào cái gì trong một tuần để tìm lý do. Sau đó che tầm nhìn, tăng vận động, và dạy hành vi thay thế như đi về chỗ nhận thưởng. Chó đổi tính đột ngột nên đi khám trước.

Có nên dùng vòng chống sủa cho chó không?

Không nên. Vòng điện, vòng xịt hay vòng phát tiếng không phân biệt chó sủa vì sao, nên chó đang sợ cũng bị phạt và sợ thêm. AVSAB khuyến cáo huấn luyện bằng thưởng thay cho các dụng cụ gây khó chịu.

Vì sao chó sủa khi thấy người lạ trước cổng?

Đó thường là sủa canh giữ, bản năng báo động của chó nhà. Người lạ đi khỏi sau mỗi lần sủa nên chó tin tiếng sủa có hiệu quả. Che bớt tầm nhìn ra cổng và dạy chó về chỗ khi bạn nói "cảm ơn" sẽ giảm đáng kể.

Chó sủa đòi ăn, đòi chơi thì làm ngơ có được không?

Được, nếu cả nhà làm ngơ tuyệt đối và kiên trì qua đợt chó sủa dữ hơn lúc đầu. Đồng thời dạy chó cách xin khác, như ngồi chờ, rồi thưởng cách xin đó. Chỉ làm ngơ mà không dạy cách thay thế thì chậm hơn nhiều.

Chó già tự nhiên sủa đêm là bị sao?

Có thể do đau, nghe hoặc nhìn kém, hoặc hội chứng suy giảm nhận thức ở chó già. Nên đưa chó đi bác sĩ thú y khám, kể rõ giờ sủa và những thay đổi khác về ăn ngủ.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store