Nuôi ChóWiki
Tìm
Giống chó

Chó H'Mông cộc đuôi, chó Bắc Hà và chó Lài: những giống chó vùng cao

H'Mông cộc đuôi, Bắc Hà và chó Lài là chó bản địa vùng núi phía Bắc: giữ nhà, theo chủ lên nương, cảnh giác với người lạ, cần nhiều vận động và dạy sớm.

Chó H'Mông cộc đuôi, chó Bắc Hà và chó Lài: những giống chó vùng cao

Chó H'Mông cộc đuôi, chó Bắc Hà và chó Lài là những giống chó bản địa gắn với vùng núi phía Bắc Việt Nam, cùng chó Phú Quốc hợp thành nhóm mà giới nuôi chó hay gọi là "tứ đại quốc khuyển". Cả ba đều là chó lao động của người miền núi: giữ nhà, giữ nương, theo chủ đi săn, quen khí hậu mát lạnh, cảnh giác với người lạ và cần nhiều vận động.

"Tứ đại quốc khuyển" là cách gọi phổ biến trong giới nuôi, không phải danh hiệu chính thức của cơ quan hay hiệp hội nào. Mức độ được nghiên cứu, chuẩn hoá của bốn giống cũng rất khác nhau: H'Mông cộc đuôi có tiêu chuẩn giống rõ ràng hơn, trong khi tư liệu về chó Lài còn ít.

Chó H'Mông cộc đuôi

Nguồn gốc

Chó H'Mông cộc đuôi gắn với cộng đồng người H'Mông ở các tỉnh vùng cao phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái. Ở đó, chó theo chủ lên nương, canh nhà, đi săn trong rừng núi đá. Giống đã được Hiệp hội Chó giống Việt Nam (VKA) công nhận và có tiêu chuẩn giống; tính tới nay chưa được FCI công nhận.

Ngoại hình

  • Đuôi cộc: nhiều con sinh ra đã có đuôi rất ngắn, đây là nét nhận diện chính. Trong một lứa có thể có con đuôi dài hơn; đó là chuyện di truyền bình thường.
  • Thân hình: cỡ vừa, chắc, cơ bắp, ngực rộng, chân khoẻ hợp leo dốc.
  • Lông: ngắn đến hơi dài, có lớp lông lót, dày hơn chó đồng bằng.
  • Màu: hay gặp đen, vàng, vện, nâu; có con có đốm trên mặt hoặc ngực.

Tính khí

Chó H'Mông cộc đuôi thường được tả là khôn, nhanh học, rất trung thành với gia đình, đề phòng người lạ, có bản năng giữ lãnh thổ và săn mồi mạnh. Ở nhà phố, những đặc điểm đó có thể thành sủa nhiều khi có người qua cổng, rượt mèo, gà hàng xóm, hoặc khó chịu với khách. Xã hội hoá chó con sớm và dạy dỗ bằng phần thưởng giúp giữ được cái khôn mà bớt phần căng thẳng.

Đây là chó cần việc để làm. Nhốt cả ngày trong căn hộ thì chó dễ phá, đào, tru.

Chó Bắc Hà

Nguồn gốc

Chó Bắc Hà mang tên vùng cao nguyên Bắc Hà ở Lào Cai, nơi khí hậu mát quanh năm và có mùa đông lạnh. Người địa phương nuôi chó để giữ nhà, giữ gia súc. Chó Bắc Hà đang được những người yêu chó Việt sưu tầm, ghi chép và chọn lọc để giữ nét riêng; việc chuẩn hoá giống chưa đầy đủ như chó Phú Quốc hay H'Mông cộc đuôi.

Ngoại hình

  • Lông dài, dày, có lớp lông lót, đặc biệt dày quanh cổ và đuôi.
  • Đuôi xù, thường cong lên lưng.
  • Cỡ vừa, thân chắc, đầu rộng.
  • Nhiều màu: đen, vàng, nâu, trắng, loang.

Nhìn chó Bắc Hà, nhiều người liên tưởng tới các giống chó lông dày vùng núi cao châu Á. Mối quan hệ cụ thể giữa chúng là chuyện cần nghiên cứu di truyền, chưa nên khẳng định.

Tính khí

Chó Bắc Hà thường hiền với gia đình, cảnh giác với người lạ, điềm tĩnh hơn chó H'Mông cộc đuôi theo nhiều người nuôi kể, nhưng vẫn là chó giữ nhà, giữ đàn nên có xu hướng canh gác và sủa báo động.

Bộ lông và khí hậu nóng

Bộ lông dày giúp chó sống được mùa đông vùng cao, nhưng lại là thách thức ở đồng bằng nóng ẩm. Đưa chó Bắc Hà về Hà Nội hay miền Nam thì phải có chỗ mát, giờ dạo sớm và muộn, chải lông chết đều để không khí lưu thông sát da. Không nên cạo trọc chó lông kép như một cách "giải nhiệt"; wiki về làm đẹp cho chó có bài riêng về chuyện này.

Chó Lài

Chó Lài là giống bản địa ít tư liệu nhất trong bốn giống. Các mô tả từ người nuôi và các nhóm yêu chó Việt không hoàn toàn thống nhất. Điểm chung hay được nhắc: chó cỡ vừa, thân gọn, chân cao, rất nhanh nhẹn, giỏi săn và giữ nhà ở vùng núi phía Bắc. Tên gọi, nguồn gốc chính xác và đặc điểm chuẩn của giống còn cần được ghi chép kỹ hơn.

Với một giống như vậy, người mua cần thận trọng: không có tiêu chuẩn chặt thì cũng khó biết con chó mình mua có đúng là chó Lài hay chỉ là chó lai được gọi tên cho dễ bán. Nếu thích giống này, hãy tìm đến những người nuôi lâu năm có chó bố mẹ rõ ràng, gặp tận mặt chó bố mẹ, và chấp nhận rằng hiểu biết về giống vẫn đang được bổ sung.

So sánh nhanh ba giống vùng cao

Đặc điểmH'Mông cộc đuôiBắc HàChó Lài
Vùng gắn vớiVùng cao người H'Mông (Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái…)Cao nguyên Bắc Hà, Lào CaiVùng núi phía Bắc
Nét nhận diệnĐuôi cộc bẩm sinhLông dài dày, đuôi xùThân gọn, chân cao (mô tả chưa thống nhất)
Mức chuẩn hoáCó tiêu chuẩn VKAĐang được sưu tầm, chọn lọcTư liệu còn ít
Chịu nóngKháKém hơn vì lông dàyKhá
Nhu cầu vận độngCaoVừa – caoCao
Với người lạRất cảnh giácCảnh giácCảnh giác

Sức khoẻ của chó vùng cao

Ba giống đều được xem là khoẻ, ít bệnh di truyền đặc trưng được ghi nhận, phần vì vốn gen rộng và lịch sử chọn lọc theo điều kiện sống thật. Nhưng "ít được ghi nhận" cũng có nghĩa là ít được nghiên cứu. Những điều chung cần làm:

  • Tiêm vaccine cốt lõi (Care, viêm gan truyền nhiễm, Parvo) và dại theo lịch bác sĩ thú y lập.
  • Phòng ve, bọ chét, giun sán, giun tim định kỳ theo tư vấn. Khi chuyển chó từ vùng cao về đồng bằng nóng ẩm, ve và muỗi nhiều hơn hẳn.
  • Chú ý say nóng trong những tuần đầu về đồng bằng, nhất là với chó Bắc Hà lông dày.
  • Chó cỡ vừa, ngực sâu, chạy nhiều: theo dõi khớp, hỏi bác sĩ về chụp kiểm tra khớp hông nếu chó đi lại bất thường.

Nuôi chó vùng cao ở thành phố: những điều nên biết

  • Tính canh gác: chó sẽ coi căn nhà và lối đi là lãnh thổ. Cho chó gặp người lạ một cách vui vẻ (người lạ ném miếng thưởng rồi đi) từ khi còn nhỏ.
  • Bản năng săn: dạy gọi về và "bỏ qua" trước khi thả dây ở bất cứ đâu. Hẻm phố có xe máy, mèo, gà là môi trường đầy cám dỗ.
  • Vận động: ít nhất hai cuộc dạo dài mỗi ngày, cộng bài tập dùng mũi và đầu óc.
  • Không xích suốt ngày: chó giữ nhà bị xích lâu ngày dễ căng thẳng, sủa nhiều, cắn khi có người lại gần.
  • Không đánh mắng: những giống khôn và độc lập phản ứng tốt với thưởng, phản ứng xấu với phạt.

Bắt tay làm: nếu muốn nuôi một con chó vùng cao

  1. Xác định rõ giống mình muốn và đọc tiêu chuẩn giống (với H'Mông cộc đuôi).
  2. Tìm người nuôi có chó bố mẹ, gặp tận mặt. Xem chó mẹ phản ứng với người lạ thế nào.
  3. Không đón chó con trước 8 tuần tuổi, hỏi rõ đã tiêm, tẩy giun gì.
  4. Sắp sẵn chỗ mát trong nhà, hàng rào đủ cao, vòng cổ có thẻ tên.
  5. Lên lịch cho chó con gặp nhiều người, nhiều âm thanh trong những tuần đầu.
  6. Tìm một bác sĩ thú y gần nhà, đưa chó đi khám trong tuần đầu.

Câu hỏi thường gặp

Tứ đại quốc khuyển Việt Nam gồm những giống nào?

Giới nuôi chó thường gọi bốn giống chó Phú Quốc, H'Mông cộc đuôi, Bắc Hà và chó Lài là "tứ đại quốc khuyển". Đây là cách gọi phổ biến, không phải danh hiệu chính thức. Mức độ chuẩn hoá của bốn giống khác nhau.

Chó H'Mông cộc đuôi có tốt không?

Chó H'Mông cộc đuôi khôn, trung thành, khoẻ và giữ nhà giỏi. Đổi lại, chó cảnh giác với người lạ, bản năng săn mạnh và cần nhiều vận động. Hợp với nhà có thời gian dạy dỗ và có không gian.

Chó H'Mông cộc đuôi có phải con nào cũng cộc đuôi không?

Không. Nhiều con sinh ra đã có đuôi rất ngắn, nhưng trong một lứa có thể có con đuôi dài hơn. Đó là biến dị di truyền bình thường, không phải dấu hiệu chắc chắn của lai tạp.

Chó Bắc Hà nuôi ở miền Nam được không?

Được, nhưng chủ phải chuẩn bị kỹ cho cái nóng: chỗ mát, nước luôn sẵn, giờ dạo sáng sớm và tối muộn, chải lông chết đều. Bộ lông dày giữ nhiệt, nên không cạo trọc chó mà làm mát bằng môi trường.

Chó Lài là chó gì?

Chó Lài là giống chó bản địa vùng núi phía Bắc, được xếp vào nhóm "tứ đại quốc khuyển". Tư liệu về giống còn ít và mô tả chưa thống nhất; người nuôi thường tả là chó cỡ vừa, nhanh nhẹn, giỏi săn và giữ nhà.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store