Chó vẫy đuôi không phải lúc nào cũng vui. Vẫy đuôi trước hết là dấu hiệu chó đang có cảm xúc và sẵn sàng giao tiếp — có thể là vui, phấn khích, nhưng cũng có thể là căng thẳng hoặc sắp đối đầu. Muốn hiểu đúng phải nhìn cùng lúc độ cao của đuôi, tốc độ và biên độ vẫy, độ cứng, rồi đặt vào toàn bộ cơ thể và tình huống.
Đuôi chó là gì về mặt cơ thể
Đuôi chó là phần nối tiếp của cột sống, gồm một chuỗi đốt sống nhỏ, số lượng khác nhau theo giống và từng con, được điều khiển bởi nhiều cơ quanh gốc đuôi. Đuôi giúp chó giữ thăng bằng khi rẽ gấp, khi chạy, khi đi trên chỗ hẹp. Nhưng với người nuôi, vai trò quan trọng nhất là giao tiếp: đuôi là một "lá cờ" dễ thấy từ xa mà chó khác đọc được.
Mỗi giống có "vị trí nghỉ" của đuôi khác nhau, và đó là mốc để đọc:
- Chó Phú Quốc, chó ta: đuôi thường cong nhẹ, cầm ngang hoặc hơi lên.
- Husky, Alaska, Phốc sóc, Akita: đuôi cuộn lên lưng ngay cả khi thư giãn.
- Greyhound, Whippet: đuôi tự nhiên cụp thấp giữa hai chân sau.
- Chó H'Mông cộc đuôi, một số Corgi: đuôi ngắn bẩm sinh hoặc rất ngắn, phải đọc thêm từ mông và cả thân.
Vì vậy đuôi Husky cuộn cao không có nghĩa là đang "gồng", và đuôi Greyhound cụp không có nghĩa là đang sợ. Đọc đuôi là so với vị trí bình thường của chính con chó đó.
Bốn thứ cần nhìn ở cái đuôi
1. Độ cao
| Vị trí so với lúc nghỉ | Thường đi kèm |
|---|---|
| Cao hơn hẳn, dựng đứng | Tỉnh táo cao độ, hứng thú mạnh, tự tin, có khi là sắp đối đầu |
| Ngang, thả lỏng | Thoải mái, quan tâm nhẹ |
| Thấp hơn bình thường | Không chắc, dè chừng, xoa dịu |
| Kẹp giữa hai chân sau | Sợ, khó chịu, đau |
2. Tốc độ và biên độ
Vẫy rộng, chậm vừa, thường kéo theo cả mông lắc lư là kiểu thân thiện, thư giãn. Vẫy rất nhanh, biên độ nhỏ, chóp đuôi rung tít ở trên cao thường là kích thích mạnh — có thể là phấn khích tột độ nhưng cũng có thể là căng như dây đàn trước khi lao vào. Vẫy chậm, ngập ngừng, đuôi ngang thường là chó đang "đọc tình hình", chưa chắc nên làm gì.
3. Độ cứng
Đuôi mềm, lắc theo nhịp người là dấu hiệu tốt. Đuôi cứng, dựng cao, chỉ chóp rung — kèm thân đứng im, mắt nhìn trừng — là lúc nên tách chó ra khỏi tình huống.
4. Kiểu vẫy đặc biệt
Nhiều chủ nuôi biết kiểu "vẫy vòng tròn" như cánh quạt khi chó gặp người thân lâu ngày — thường là kiểu chào đón rất vui. Ngược lại, đuôi đứng im hoàn toàn, nhất là sau khi đang vẫy, là một khoảnh khắc cần để ý: chó vừa đổi trạng thái.
Vẫy lệch trái hay lệch phải
Năm 2007, nhóm Angelo Quaranta, Marcello Siniscalchi và Giorgio Vallortigara (Ý) công bố trên tạp chí Current Biology một quan sát thú vị: khi nhìn thấy chủ, chó trong thí nghiệm vẫy đuôi lệch nhiều hơn về phía bên phải của thân chó; khi nhìn một con chó lạ có dáng đe doạ, đuôi lệch nhiều hơn về bên trái. Nhóm cho rằng điều này liên quan đến sự phân công giữa hai bán cầu não trong xử lý cảm xúc tích cực và tiêu cực.
Một nghiên cứu sau đó của cùng nhóm (2013) thấy chó xem video chó khác vẫy đuôi lệch trái thì có nhịp tim tăng và dấu hiệu lo lắng nhiều hơn. Đây là phát hiện thú vị, nhưng độ lệch rất nhỏ, khó thấy bằng mắt thường ở nhà. Người nuôi không nên dựa vào nó để đoán tâm trạng — nhìn tổng thể cơ thể vẫn đáng tin hơn nhiều.
Đuôi trong tình huống thật
Chó vẫy đuôi rồi vẫn cắn
Đây là câu chuyện hay gặp ở cổng nhà, khi một đứa trẻ thấy chó vẫy đuôi liền thò tay vào xoa. Chó vẫy đuôi cao, nhanh, cứng, thân đứng im, mắt nhìn chằm chằm — không phải là đang mời. Nhiều vụ cắn xảy ra vì người tin rằng "đuôi vẫy là hiền". Dạy trẻ trong nhà: chó vẫy đuôi chưa chắc muốn được sờ, hãy hỏi chủ và để chó tự tới.
Chó cụp đuôi khi khách đến
Đuôi kẹp, thân hạ thấp, lùi ra sau chủ: chó đang không thoải mái. Đừng để khách cúi xuống ôm hay đưa tay qua đầu. Cho chó một chỗ lùi về, để nó tự quyết lúc nào tới gần.
Chó vẫy đuôi khi bị mắng
Nhiều chủ kể chó "vẫy đuôi, cúi đầu, nhe răng cười" khi bị mắng và nghĩ là chó nhờn. Thực ra đuôi thấp vẫy nhẹ kèm thân hạ, tai cụp, mắt nheo là kiểu cử chỉ xoa dịu — chó đang cố làm dịu không khí, không phải coi thường chủ.
Đuôi rũ bất thường
Nếu đuôi đột nhiên rũ xuống từ gốc, chó không vẫy được, kêu đau khi chạm vào gốc đuôi — đặc biệt sau khi bơi lâu hoặc vận động mạnh — đó có thể là vấn đề cơ ở gốc đuôi hoặc chấn thương. Cũng có khi đau lưng, đau hông làm chó giữ đuôi thấp. Nên cho bác sĩ thú y khám.
Chó không có đuôi hoặc đuôi ngắn
Ở chó H'Mông cộc đuôi hay chó cụt đuôi bẩm sinh, "lá cờ" ngắn hơn nên chó khác và người khó đọc hơn. Hãy nhìn mông lắc, thân cong hay thẳng, tai, miệng. Có những chó cụt đuôi bị chó khác hiểu nhầm vì thiếu tín hiệu này — khi cho chúng gặp chó lạ, chủ nên theo dõi kỹ hơn một chút. Việc cắt đuôi chó vì thẩm mỹ đã bị cấm hoặc hạn chế ở nhiều nước châu Âu, và một trong những lý do được nêu chính là phúc lợi và khả năng giao tiếp của chó.
Bắt tay làm: tập đọc đuôi
- Một tuần, mỗi ngày chụp hoặc quay đoạn ngắn chó ở ba trạng thái: nằm nghỉ, chào chủ đi làm về, gặp người lạ ở cổng. So độ cao, tốc độ, độ cứng.
- Ghi "vị trí nghỉ" của đuôi chó nhà mình: cao, ngang, cuộn hay thấp.
- Khi xem chó khác ở công viên, tập đọc đuôi rồi nhìn thêm tai, miệng, thân để kiểm tra lại.
- Dạy trẻ trong nhà câu: "Đuôi vẫy chưa chắc là mời".
Muốn đọc thêm, The Other End of the Leash của Patricia McConnell có nhiều đoạn dễ hiểu về cách chó và người đọc nhầm cử chỉ của nhau. Bài tiếp theo trong mục này nói về đọc cả tai, mắt, miệng và tư thế cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Chó vẫy đuôi có phải là vui không?
Không hẳn. Vẫy đuôi cho biết chó đang có cảm xúc và muốn giao tiếp. Đuôi mềm, vẫy rộng, mông lắc theo thường là vui; đuôi cao, cứng, chỉ chóp rung nhanh có thể là căng thẳng hoặc sắp đối đầu.
Chó cụp đuôi nghĩa là gì?
Đuôi kẹp giữa hai chân sau thường là sợ, khó chịu hoặc đau. Với các giống vốn có đuôi thấp như Greyhound, cần so với vị trí bình thường của con chó đó.
Vì sao chó vẫy đuôi mà vẫn cắn?
Vì đuôi vẫy có thể đi kèm kích thích cao, không phải thân thiện. Nếu đuôi dựng cứng, thân đứng im, mắt nhìn chằm chằm thì không nên lại gần, dù đuôi vẫn đang vẫy.
Chó vẫy đuôi sang phải và sang trái khác nhau thế nào?
Một nghiên cứu năm 2007 ghi nhận chó vẫy lệch phải nhiều hơn khi thấy chủ và lệch trái khi thấy chó lạ đe doạ. Độ lệch rất nhỏ, khó thấy ở nhà nên không nên dùng để đoán tâm trạng.
Đuôi chó đột nhiên rũ xuống không vẫy được là bị sao?
Có thể là chấn thương hoặc vấn đề cơ ở gốc đuôi, hay gặp sau bơi lâu hoặc vận động mạnh, hoặc do đau lưng, đau hông. Nên đưa chó đi bác sĩ thú y khám.