Chó liếm, dụi đầu, tựa người hay đặt chân lên chủ phần lớn là cách chó tìm sự gần gũi và xin chú ý — nhưng cùng một cử chỉ có thể mang nghĩa khác tuỳ lúc: liếm có thể là chào, là xoa dịu, là thích vị mặn trên da; tựa người có thể là thân thiết, cũng có thể là tìm chỗ dựa khi sợ. Phần lớn những cử chỉ này được củng cố vì chủ đáp lại, nên chó làm nhiều hơn.
Liếm
Gốc gác từ lúc còn là chó con
Chó mẹ liếm chó con để làm sạch, kích thích đi vệ sinh, và vỗ về. Chó con thì liếm quanh mõm chó mẹ và chó lớn khác — ở sói và chó hoang, đây là cách xin con lớn ợ thức ăn ra cho ăn. Ở chó nhà trưởng thành, liếm mặt, liếm mõm vẫn còn như một cử chỉ thân thiện, chào đón, đôi khi là xoa dịu khi gặp chó lớn hơn hoặc khi không khí căng thẳng.
Liếm chủ có nghĩa gì
| Tình huống | Khả năng |
|---|---|
| Chủ đi làm về, chó nhảy lên liếm mặt, thân lắc lư | Chào đón |
| Chủ vừa tập thể dục, chó liếm tay, liếm chân | Vị mặn của mồ hôi, mùi của chủ |
| Chó liếm tay chủ khi bị mắng, tai cụp, thân hạ | Xoa dịu, làm dịu không khí |
| Chó liếm khi chủ ngồi yên, chủ quay sang xoa đầu | Xin chú ý — và đã học được là có hiệu quả |
| Chó liếm vết thương trên tay chủ | Bản năng làm sạch vết thương; nhưng không nên để chó làm |
Không có bằng chứng khoa học chắc chắn rằng liếm là "hôn" theo nghĩa người. Nhưng ở chó thân với chủ, nó rõ ràng là một phần của sự gắn bó.
Có nên để chó liếm mặt
Miệng chó có hệ vi khuẩn riêng, không "sạch hơn miệng người" như câu truyền miệng. Với người khoẻ mạnh, bị chó nhà khoẻ liếm tay thường không sao. Nhưng nên tránh để chó liếm mặt trẻ nhỏ, người già yếu, người suy giảm miễn dịch, và không để chó liếm vết thương hở — đã có những ca nhiễm trùng hiếm gặp nhưng nặng do vi khuẩn từ nước bọt chó qua vết thương. Rửa tay sau khi chơi với chó, đặc biệt trước khi ăn, là thói quen tốt. Tẩy giun cho chó định kỳ theo tư vấn thú y cũng bảo vệ cả người trong nhà.
Chó liếm chính mình quá nhiều
Liếm chân liên tục, liếm một chỗ đến đỏ, ướt lông, có màu nâu đỏ do nước bọt — thường không phải "ngôn ngữ" mà là dấu hiệu ngứa, dị ứng, đau, hoặc đôi khi là chán, căng thẳng. Đây là chuyện sức khoẻ, có bài riêng ở mục Sức khoẻ phổ thông; nên cho bác sĩ thú y khám.
Dụi đầu, húc mõm
Chó dùng mõm húc nhẹ vào tay chủ, chui đầu vào dưới tay, dụi mặt vào chân. Nghĩa thường thấy:
- "Vuốt ve tiếp đi": chủ đang gãi rồi dừng, chó húc tay lên.
- "Nhìn em này": chó muốn đi dạo, muốn ăn, muốn chơi.
- Dụi mặt vào chân, vào chăn sau khi ăn hoặc tắm: lau mặt, gãi ngứa, hoặc bỏ đi mùi lạ.
Một số giống chăn gia súc có xu hướng húc mũi vào chân người như "lùa" — nếu chó húc mạnh kèm cắn gót, đó là bản năng lùa, cần được hướng sang hoạt động khác.
Tựa người vào chân
Chó to như Golden, Labrador, chó Phú Quốc trưởng thành hay đứng tựa hẳn sức nặng vào chân chủ. Phần lớn là tìm sự gần gũi, ấm áp. Nhưng cũng có lúc là tìm chỗ dựa khi không chắc chắn: ở phòng khám thú y, khi có người lạ, khi có tiếng pháo. Nhìn thêm toàn thân: thân mềm, mắt lim dim, thở chậm — thoải mái; thân cứng, đuôi kẹp, mắt liếc, thở nhanh — chó đang lo. Trường hợp sau, chủ cứ để chó tựa, bình tĩnh, nói nhẹ, và đưa chó ra khỏi chỗ gây sợ nếu được. Ý kiến cũ "an ủi chó sợ sẽ làm nó sợ thêm" không có cơ sở vững: sợ là cảm xúc, không phải hành vi được thưởng.
Có người cho rằng chó tựa người là "khẳng định quyền lực". Đây là cách diễn giải từ thuyết đầu đàn đã lỗi thời; không có cơ sở.
Đặt chân lên chủ
Chó đặt một chân trước lên đùi, lên tay chủ, cào nhẹ. Nghĩa gần như luôn là "xin": xin chú ý, xin đồ ăn, xin được gãi tiếp. Chó đã được dạy "bắt tay" làm động tác này nhiều hơn vì nó từng đem lại thưởng. Nếu không muốn chó cào, đừng đáp lại những lần cào không mời — đợi chó ngồi hoặc nằm rồi mới chú ý tới nó.
Chó đặt chân lên lưng một con chó khác, hoặc đặt cằm lên lưng chó khác, thì nghĩa phụ thuộc vào cả cuộc tương tác — có thể là mời chơi, có thể là dò xét. Đọc phản ứng của con kia để biết nó có thoải mái không.
Những cử chỉ gần gũi khác
- Đi theo chủ khắp nhà, vào cả nhà tắm: chó là loài xã hội, thích ở gần người thân. Một số giống được chọn lọc để làm việc sát người nên càng bám. Nếu chó hoảng loạn khi không thấy chủ, cần xem lại chuyện lo âu chia ly.
- Ngồi lên chân chủ: gần gũi, cũng có khi là để "giữ" chủ không đi đâu; ở chó nhỏ có thể là tìm chỗ ấm.
- Mang đồ chơi, dép tới: mời chơi, hoặc đã học được rằng mang dép tới thì cả nhà đuổi theo vui.
- Nằm quay lưng vào chủ: thường là tin tưởng — chó để phần lưng, phần dễ bị tấn công, về phía người nó tin.
Còn chó có thích được ôm không
Người ôm để thể hiện tình cảm, nhưng với chó, bị vòng tay siết quanh cổ, quanh thân là bị giữ chặt, không đi được. Nhiều chó chịu đựng được chủ ôm, một số thật sự thích, nhưng không ít chó tỏ ra khó chịu: quay đầu đi, mắt cá voi, liếm môi, tai cụp, cứng người. Năm 2016, nhà tâm lý học Stanley Coren có một bài phân tích ảnh chụp người ôm chó trên mạng và cho rằng phần lớn chó trong ảnh có dấu hiệu căng thẳng — đây là bài viết phổ thông, chưa phải nghiên cứu bình duyệt, nhưng điều nó nhắc nhở là đáng nghe. Đặc biệt, trẻ con không nên ôm cổ chó, nhất là chó không phải của nhà mình.
Thay vì ôm, hãy ngồi cạnh cho chó tựa vào, gãi ngực, gãi sau tai — và để chó quyết định có ở lại không.
Bắt tay làm
- Ghi lại trong một tuần: lúc nào chó liếm, dụi, cào nhiều nhất. Có trùng với giờ đi dạo, giờ ăn không?
- Thử "kiểm tra đồng ý": gãi chó ba giây rồi dừng. Chó dụi lại là muốn tiếp; chó bỏ đi là đủ.
- Nếu muốn chó bớt cào, bớt liếm: lờ đi những lần không mời, và thưởng khi chó ngồi yên bên cạnh.
- Dặn trẻ: không ôm cổ chó, không để chó liếm mặt em bé.
- Liếm chân, liếm một chỗ liên tục: đặt lịch khám thú y.
Câu hỏi thường gặp
Chó liếm chủ có nghĩa là gì?
Thường là chào đón, xin chú ý, hoặc vì vị mặn trên da. Khi chó liếm lúc bị mắng, kèm tai cụp, thân hạ, đó là cử chỉ xoa dịu. Liếm là một phần của sự gắn bó nhưng không hẳn là "hôn" theo nghĩa người.
Để chó liếm mặt có sao không?
Với người lớn khoẻ, thường không nguy hiểm nhưng không nên khuyến khích. Tránh để chó liếm mặt trẻ nhỏ, người yếu và vết thương hở, và rửa tay sau khi chơi với chó.
Vì sao chó hay đặt chân lên người chủ?
Phần lớn là để xin chú ý, xin ăn hoặc xin được gãi tiếp. Chó làm nhiều hơn khi động tác này từng được đáp lại.
Chó tựa người vào chân chủ là thể hiện gì?
Thường là gần gũi, tin tưởng. Nhưng ở chỗ lạ, khi có tiếng động lớn, chó cũng tựa vào chủ để tìm chỗ dựa vì lo lắng. Nhìn thân mềm hay cứng để phân biệt.
Chó có thích được ôm không?
Tuỳ con. Nhiều chó chỉ chịu đựng và tỏ ra khó chịu khi bị ôm siết. Ngồi cạnh cho chó tựa vào, gãi ngực hoặc sau tai thường được chó đón nhận hơn.