Dạy chó bắt tay, xoay vòng, chui và nhảy qua đều dùng chung một cách: dụ hoặc chờ chó tự làm, đánh dấu đúng khoảnh khắc, thưởng, rồi mới gắn lời lệnh. Bắt tay và xoay vòng hợp với mọi chó từ khi còn nhỏ; nhảy qua thì phải đợi chó lớn đủ, để thanh chắn thật thấp và tránh với chó lưng dài, chó đau khớp. Những động tác này không chỉ để khoe khách — chúng tập cho chó tập trung, tự tin, và gắn bó với chủ hơn.
Vì sao nên dạy động tác "làm vui"
Nhiều người nghĩ chỉ cần chó biết ngồi, nằm, lại đây là đủ, còn bắt tay là chuyện làm cảnh. Thật ra động tác vui có mấy giá trị thực tế:
- Vận động trí não: mười phút học động tác mới làm chó mệt kiểu khác hẳn mười phút chạy, rất hợp những ngày mưa không đi dạo được.
- Chủ luyện tay: dạy động tác vui là nơi an toàn để chủ tập đánh dấu đúng lúc, bỏ dụ, tạo hình — không áp lực như khi dạy gọi về.
- Chó nhút nhát tự tin hơn: làm được việc, được thưởng, được cả nhà vui — chó rụt rè hay sáng ra hẳn.
- Có ích cho chăm sóc: bắt tay giúp chó quen bị cầm chân (cắt móng, kiểm tra kẽ chân sau khi đi dạo). Chui, xoay vòng giúp chó thoải mái khi di chuyển trong không gian lạ.
- Thay thế hành vi khó: chó hay nhảy chồm khi khách tới có thể được dạy "xoay vòng" hoặc "bắt tay" thay vào.
Và cũng không có gì sai khi làm cho vui. Buổi tập vui là buổi tập chó muốn quay lại.
Bắt tay
Cách 1 — Chờ chó tự cào
- Cho chó ngồi. Nắm một miếng thưởng trong tay, đưa thấp ngang ngực chó.
- Chó ngửi, liếm, rồi phần lớn chó sẽ thử cào tay bằng chân trước. Lúc chân nhấc lên chạm tay: đánh dấu, mở tay cho ăn.
- Lặp lại. Dần dần đưa bàn tay mở, ngửa lên (không có thưởng) — chó đặt chân lên, đánh dấu, thưởng từ tay kia.
- Khi chó đặt chân vào tay ngửa đều đặn, thêm lời "bắt tay" trước khi chìa tay.
Cách 2 — Chạm nhẹ
Với chó không tự cào, chạm nhẹ vào sau cổ chân trước; nhiều chó phản xạ nhấc chân lên — đánh dấu ngay khoảnh khắc nhấc. Không nhấc chân chó lên bằng tay rồi thưởng; chó cần tự làm mới học được.
Có thể dạy thêm "tay kia" cho chân còn lại, rồi "đập tay" (chạm bàn chân vào lòng bàn tay dựng đứng). Lưu ý chó học bắt tay rồi hay cào người để xin đồ — chỉ thưởng khi có lời lệnh, lờ đi những lần cào không mời.
Xoay vòng
- Chó đứng. Cầm thưởng sát mũi chó, dẫn mũi đi một vòng tròn rộng ngang tầm đầu chó — như vẽ chữ O trên sàn. Chó đi theo mũi, thân xoay một vòng.
- Lúc đầu thưởng khi chó xoay được nửa vòng, rồi ba phần tư, rồi trọn vòng.
- Bỏ thưởng khỏi tay dụ, chỉ còn vòng tay vẽ trong không khí. Thu nhỏ động tác dần thành một cái xoay ngón tay.
- Gắn lời: "xoay" trước động tác tay. Chiều ngược lại dạy riêng với một từ nghe khác hẳn (ví dụ "lượn").
Xoay vòng là động tác dễ, chó con và chó già đều làm được. Đừng cho xoay liên tục nhiều vòng — chóng mặt và chán. Chó có tiền sử đuổi đuôi ám ảnh thì không nên dạy động tác này; hỏi bác sĩ thú y.
Chui qua
Chui dưới chân chủ
- Ngồi bệt dưới sàn, duỗi một chân, gối hơi co để tạo "đường hầm".
- Dụ chó từ một bên, kéo thưởng sang bên kia dưới gối. Chó chui qua — đánh dấu, thưởng.
- Nâng dần cái "đường hầm" lên: ngồi ghế, rồi đứng dạng chân. Với chó nhỏ, có thể dạy chui qua giữa hai chân khi chủ đang bước — động tác kiểu múa với chó rất được trẻ con thích.
Chui hầm, chui gầm
Một tấm chăn vắt qua hai chiếc ghế là đường hầm vải. Bắt đầu với khoảng hở rộng, chó nhìn thấy chủ ở đầu kia. Ném thưởng ở cuối đường hầm. Chó nhút nhát cần nhiều buổi — đừng đẩy chó vào.
Bò
Từ tư thế nằm, kéo thưởng chậm ra phía trước sát mặt sàn. Chó nhích người mà khuỷu vẫn chạm sàn — đánh dấu. Lúc đầu thưởng mỗi nửa bước. Động tác này tốn sức, chỉ vài lần mỗi buổi.
Nhảy qua
Nhảy là động tác có rủi ro cho xương khớp, nên đi kèm mấy điều kiện:
- Chó con: các đĩa sụn tăng trưởng ở đầu xương dài chưa đóng — thời điểm đóng khác nhau theo cỡ giống, chó lớn thường muộn hơn chó nhỏ. Với chó con chỉ "bước qua" một thanh đặt sát đất. Nhảy cao thật thì hỏi bác sĩ thú y khi chó đã trưởng thành.
- Chó lưng dài chân ngắn (Corgi, Dachshund): hạn chế nhảy, nhất là nhảy từ cao xuống — dễ ảnh hưởng đĩa đệm. Chỉ bước qua thanh thấp.
- Chó già, chó béo, chó đau khớp: không dạy nhảy.
- Mặt sàn: cỏ, thảm, nền đất mềm. Không tập trên gạch men trơn.
Các bước
- Đặt một cây chổi nằm trên sàn giữa hai chiếc dép. Dắt chó đi qua, dụ thưởng phía bên kia. Chó bước qua — đánh dấu, thưởng.
- Thêm lời "qua" trước khi dụ. Chủ đi cùng chó, sau đó đứng yên chỉ tay.
- Nâng thanh lên thật chậm, mỗi lần vài phân, chỉ khi chó đã tự tin. Với chó nhà, cao không quá tầm cổ tay chó là đủ vui.
- Có thể thay chổi bằng vòng tròn (vòng nhựa) giữ sát đất cho chó chui qua trước, rồi mới nâng.
Môn vượt chướng ngại có tổ chức (agility) có bài riêng trong mục Vận động & đi dạo.
Gắn lời lệnh và tín hiệu tay cho rõ
Động tác vui dễ bị "lẫn" vì nhiều động tác dùng tay gần giống nhau. Vài mẹo để chó khỏi rối:
- Mỗi động tác một tín hiệu tay khác hẳn: bàn tay ngửa cho bắt tay, ngón tay vẽ vòng cho xoay, bàn tay quét ngang sát đất cho chui, chỉ tay về phía thanh cho nhảy.
- Lời lệnh ngắn, khác âm: "tay", "xoay", "chui", "qua". Tránh hai lệnh nghe gần giống nhau (như "xoay" và "quay") — chó dễ nhầm.
- Khi chó làm nhầm động tác (được bảo xoay thì bắt tay), không phạt — chỉ không thưởng, chờ một nhịp rồi làm lại với tín hiệu rõ hơn. Chó đang đoán là chó đang cố.
Lỗi hay gặp
- Dạy hai động tác mới cùng một buổi. Chó rối. Mỗi buổi một động tác mới, ôn thêm một hai cái cũ.
- Tay dụ mãi không bỏ. Động tác chỉ thật sự là của chó khi tay rỗng.
- Thưởng cả khi động tác lệch. Muốn tinh hơn thì chỉ thưởng những lần đẹp hơn mức trung bình.
- Tập khi chó đã mệt. Dừng khi chó còn muốn làm thêm.
- Khoe khách quá sớm — chó ở môi trường đông người, bị chạm, bị hò reo, không làm được, chủ ép, chó căng thẳng.
- Cho trẻ con dạy nhảy cao không có người lớn trông.
Bắt tay làm
| Tuần | Động tác mới | Ôn lại |
|---|---|---|
| 1 | Bắt tay (cách 1) | Ngồi, nằm |
| 2 | Xoay vòng | Bắt tay có lời lệnh |
| 3 | Chui dưới chân | Xoay vòng không cầm thưởng |
| 4 | Bước qua thanh sát đất (chó đủ điều kiện) | Chui, bắt tay tay kia |
Ghép thành chuỗi khi đã thạo từng động tác: ngồi – bắt tay – xoay – chui – nằm, một phần thưởng ở cuối. Chuỗi ngắn ba bốn động tác là một bài tập trí não tốt cho những chiều mưa.
Câu hỏi thường gặp
Dạy chó bắt tay mất bao lâu?
Nhiều chó nhấc chân cào tay ngay buổi đầu, và đặt chân vào tay ngửa theo lời lệnh sau khoảng một tuần tập ngắn mỗi ngày. Chó điềm tĩnh ít dùng chân có thể cần lâu hơn.
Chó con có nên tập nhảy không?
Chó con chỉ nên bước qua thanh đặt sát đất. Nhảy cao lặp lại khi xương còn đang phát triển có thể không tốt cho khớp; hỏi bác sĩ thú y trước khi nâng độ cao khi chó đã trưởng thành.
Chó Corgi có dạy nhảy được không?
Chó lưng dài chân ngắn như Corgi, Dachshund nên hạn chế nhảy, nhất là từ chỗ cao xuống, vì nguy cơ bệnh đĩa đệm. Các động tác như bắt tay, xoay vòng, chui hầm thấp hợp hơn.
Dạy chó động tác vui có làm chó nghe lời hơn không?
Có ích gián tiếp. Chó quen học, quen nhìn chủ chờ tín hiệu, và chủ quen đánh dấu đúng lúc — những thứ này giúp các bài như gọi về, đi dây dễ hơn.