Phốc sóc (Pomeranian) và Chihuahua là hai giống chó nhỏ nhất được nuôi phổ biến ở Việt Nam. Chủ chó nhỏ cần biết ba nhóm rủi ro lớn: xương và khớp mảnh (trật xương bánh chè, gãy chân khi ngã), khí quản yếu (xẹp khí quản, nên dùng yếm thay vòng cổ), và hạ đường huyết ở chó con, cộng với bệnh răng miệng gần như chắc chắn gặp nếu không chăm.
Hai giống chó nhỏ, hai nguồn gốc rất khác
Phốc sóc
Phốc sóc thuộc nhóm chó Spitz: mõm nhọn, tai dựng, đuôi cuộn lên lưng, lông kép dày. Tên Pomeranian lấy từ vùng Pomerania ven biển Baltic (nay thuộc Đức và Ba Lan). Tổ tiên của giống là những con Spitz lớn hơn nhiều; chúng được thu nhỏ dần qua chọn lọc, đặc biệt ở Anh thế kỷ 19 khi Nữ hoàng Victoria nuôi và đưa những con nhỏ đi triển lãm. FCI xếp Pomeranian là cỡ nhỏ nhất trong nhóm Spitz Đức.
Chihuahua
Chihuahua mang tên một bang ở Mexico, nơi giống được người nước ngoài chú ý vào thế kỷ 19. Nhiều người cho rằng giống có tổ tiên là chó Techichi của các nền văn hoá cổ ở Mexico, nhưng đây là giả thuyết, chưa phải kết luận chắc chắn. Chihuahua có hai kiểu lông: ngắn và dài. Theo tiêu chuẩn các hiệp hội, chó trưởng thành không quá khoảng 3 kg.
Tính cách: nhỏ người nhưng không nhỏ tính
Cả hai giống thường lanh lợi, quấn chủ, cảnh giác, hay sủa báo động. Phốc sóc thường hướng ngoại, tò mò, thích được chú ý. Chihuahua thường gắn chặt với một người, dè dặt với người lạ và có thể cáu khi bị quấy.
Một hiện tượng hay gặp ở chó nhỏ mà người nuôi gọi đùa là "hội chứng chó nhỏ": sủa ầm, gầm gừ, cắn khi bị bế. Phần lớn không phải tại giống, mà do chó nhỏ bị đối xử khác chó lớn: bị bế lên mỗi khi sợ nên không học được cách đối mặt, gầm gừ thì được nhường vì "nó bé tí, cắn có đau đâu", không được dạy ngồi, chờ như chó lớn. Dạy chó nhỏ bằng phần thưởng y như chó lớn là cách tốt nhất để có một con chó nhỏ điềm tĩnh.
Xương và khớp: thế giới toàn những chỗ cao
Trật xương bánh chè
Đây là bệnh khớp hay gặp nhất ở chó nhỏ. Xương bánh chè trượt khỏi rãnh ở đầu gối, chó đang chạy bỗng co một chân sau, nhảy lò cò vài bước rồi đi bình thường. Bác sĩ thú y chia mức từ nhẹ tới nặng; mức nặng hoặc gây đau thường cần phẫu thuật. Việc chủ làm được: giữ chó đúng cân, trải thảm ở chỗ sàn trơn, hạn chế nhảy lên xuống sofa, giường.
Gãy xương do ngã
Chó vài ký nhảy từ tay người lớn hoặc từ ghế sofa cao xuống có thể gãy xương cẳng tay. Chuyện này hay xảy ra với trẻ nhỏ bế chó. Hãy dạy trẻ ngồi xuống sàn khi muốn ôm chó, và đặt bậc hoặc dốc nhỏ cạnh sofa nếu chó được lên.
Thóp không đóng ở Chihuahua
Nhiều Chihuahua có một chỗ mềm trên đỉnh đầu (molera) do xương sọ chưa liền kín. Nhiều con sống bình thường với điều này; nhưng thóp lớn có thể đi kèm não úng thuỷ. Đừng để ai ấn vào đỉnh đầu chó, và nhờ bác sĩ thú y khám khi chó có dấu hiệu lạ như đi loạng choạng, đầu to bất thường, co giật.
Khí quản: lý do nên dùng yếm
Xẹp khí quản là khi các vòng sụn giữ cho khí quản tròn bị yếu, khí quản dẹp lại khi chó thở mạnh. Dấu hiệu điển hình là tiếng ho khàn như ngỗng kêu, nặng lên khi chó kích động, uống nước, hoặc bị vòng cổ kéo. Bệnh hay gặp ở Phốc sóc, Chihuahua, Poodle toy, Yorkshire.
- Dắt bằng yếm (harness), không dắt bằng vòng cổ kéo ngang cổ. Vòng cổ chỉ để đeo thẻ tên.
- Giữ cân nặng chuẩn; mỡ quanh cổ và ngực làm bệnh nặng thêm.
- Tránh khói thuốc, khói nhang, bụi; giữ chó mát mùa nóng vì thở hổn hển làm ho nhiều hơn.
- Chó ho kéo dài, ho tới mức lưỡi tím, ngất: đi thú y ngay.
Hạ đường huyết: rủi ro của chó con tí hon
Chó con giống rất nhỏ có ít dự trữ năng lượng. Bỏ một bữa, chơi quá sức, bị lạnh, bị tiêu chảy là đường huyết có thể tụt. Dấu hiệu: lờ đờ, run, đi loạng choạng, nằm mềm oặt, có thể co giật.
- Chó con nhỏ cần ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày theo hướng dẫn của bác sĩ thú y; đừng để nhịn đói lâu.
- Không mua chó được quảng cáo "siêu nhỏ", "teacup": nguy cơ càng cao.
- Nếu thấy dấu hiệu: giữ ấm và gọi thú y ngay. Nhiều bác sĩ hướng dẫn xoa một chút mật ong lên lợi khi chó còn tỉnh và nuốt được, trên đường đi khám. Không đổ nước hay mật vào miệng chó đang lả hoặc co giật vì dễ sặc.
Răng: vấn đề gần như chắc chắn
Chó nhỏ có hàm nhỏ nhưng số răng như chó lớn, răng chen chúc, cao răng tích nhanh. Răng sữa có khi không rụng, mọc chen với răng vĩnh viễn. Bệnh răng nặng gây đau, hôi miệng, rụng răng, và nhiễm trùng có thể ảnh hưởng toàn thân. Hãy để bác sĩ kiểm tra răng ở mỗi lần khám, hỏi về lấy cao răng khi cần. Cách đánh răng hằng ngày có ở wiki làm đẹp cho chó.
Những điểm riêng của từng giống
| Vấn đề | Phốc sóc | Chihuahua |
|---|---|---|
| Lông | Lông kép dày, rụng theo mùa, nóng | Lông ngắn hoặc dài, mỏng, sợ lạnh |
| Da và lông đặc thù | Rụng lông đối xứng không ngứa, da sạm (hay gọi alopecia X) | Ít đặc thù |
| Đầu | Bình thường | Thóp không đóng, nguy cơ não úng thuỷ |
| Mắt | Bình thường | Mắt lồi, dễ trầy giác mạc |
| Thời tiết | Chịu nóng kém hơn | Chịu rét kém hơn |
| Chung | Trật xương bánh chè, xẹp khí quản, răng, hạ đường huyết ở chó con | |
Với Phốc sóc màu "merle" (loang vân đá), cần biết: phối hai con cùng mang gen merle có thể sinh chó con điếc, mù hoặc dị tật mắt. Đây là lý do nhiều người nhân giống có trách nhiệm không phối merle với merle.
Nuôi chó nhỏ trong nhà Việt
- Nóng: Phốc sóc lông dày chịu nóng kém. Phòng mát, dạo sáng sớm, không cạo trọc lông kép.
- Rét: Chihuahua lông mỏng run khi trời lạnh miền Bắc; áo ấm và ổ kê cao là đủ.
- Xe máy, hẻm đông: chó nhỏ khó bị người khác nhìn thấy. Giữ dây ngắn ở chỗ đông, bế lên khi qua đường đông xe.
- Chó lớn khác: chó nhỏ có thể bị thương nặng chỉ vì một con chó lớn chơi quá đà. Chọn bạn chơi cùng cỡ.
- Ăn uống: lượng thức ăn nhỏ nên mỗi miếng thưởng, mỗi miếng ăn vặt đều đáng kể. Chó nhỏ béo thì khớp và khí quản chịu khổ trước.
Bắt tay làm
- Mua yếm vừa người, vòng cổ nhẹ để đeo thẻ tên.
- Trải thảm ở lối đi trơn, đặt bậc thang nhỏ cạnh giường, sofa.
- Dạy trẻ ngồi xuống sàn khi chơi với chó, không bế đi lại.
- Lập lịch bữa ăn cố định cho chó con, hỏi bác sĩ số bữa phù hợp.
- Tập cho chó quen được mở miệng, sờ chân từ sớm để việc khám răng, khớp nhẹ nhàng.
- Ghi lại mỗi lần thấy chó co chân hay ho kiểu ngỗng kêu, quay video cho bác sĩ xem.
Câu hỏi thường gặp
Chó Phốc sóc hay bị bệnh gì?
Phốc sóc hay gặp trật xương bánh chè, xẹp khí quản, bệnh răng, hạ đường huyết ở chó con và một dạng rụng lông đối xứng làm da sạm. Bộ lông dày cũng làm chó chịu nóng kém ở Việt Nam.
Chó Chihuahua có thóp mềm trên đầu có sao không?
Nhiều Chihuahua có thóp chưa liền kín và vẫn sống bình thường. Tuy nhiên cần tránh để ai ấn vào đỉnh đầu chó và nên để bác sĩ thú y kiểm tra, vì thóp lớn có thể đi kèm não úng thuỷ.
Vì sao chó nhỏ ho như ngỗng kêu?
Tiếng ho khàn như ngỗng kêu là dấu hiệu điển hình của xẹp khí quản, hay gặp ở chó nhỏ. Nên dắt bằng yếm thay vòng cổ, giữ cân chuẩn và đưa chó đi khám để bác sĩ xác định mức độ.
Chó con nhỏ bị run, lờ đờ phải làm sao?
Chó con giống nhỏ run, lờ đờ, đi loạng choạng có thể đang hạ đường huyết. Giữ ấm và gọi bác sĩ thú y ngay. Không đổ nước hay đồ ăn vào miệng chó đang lả hoặc co giật vì có thể sặc.
Nên dắt chó nhỏ bằng vòng cổ hay yếm?
Chó nhỏ nên dắt bằng yếm vì vòng cổ dồn lực vào khí quản, dễ gây ho và làm nặng thêm xẹp khí quản. Vòng cổ vẫn nên đeo để gắn thẻ tên có số điện thoại.