Chó trưởng thành nôn một lần hoặc đi ngoài phân lỏng một hai bãi mà vẫn ăn, vẫn chơi, vẫn uống nước được thì thường có thể theo dõi tại nhà trong ngày. Phải đi khám ngay khi chó nôn liên tục, nôn hoặc đi ngoài ra máu, phân đen như hắc ín, bụng chướng đau, lừ đờ, hoặc khi đó là chó con, chó già, chó có bệnh nền, chó nghi ăn phải thứ độc hay dị vật.
Nôn, ọe hay ho: phân biệt trước đã
Ba thứ này trông giống nhau nhưng nguyên nhân khác hẳn. Quay video lại giúp bác sĩ phân biệt rất nhanh.
| Nôn | Trớ (ọe thức ăn) | Ho khạc | |
|---|---|---|---|
| Trước đó | Chảy dãi, liếm môi, nuốt ực, bồn chồn | Không báo trước | Ho từng tràng |
| Cơ bụng | Co thắt mạnh, thấy rõ | Không co bóp, thức ăn tự trôi ra | Co ngực khi ho |
| Ra gì | Thức ăn đã tiêu một phần, dịch vàng (mật), bọt | Thức ăn chưa tiêu, hình ống, nhầy | Ít bọt trắng ở cuối tràng ho |
| Hướng tới | Dạ dày, ruột, gan, thận, ngộ độc… | Thực quản | Đường hô hấp, tim |
Một dạng hay gặp: chó nôn ra dịch vàng vào sáng sớm, lúc bụng rỗng, ăn vào lại khoẻ. Kể với bác sĩ vì cách xử lý thường đơn giản (chia bữa, có bữa nhỏ trước khi ngủ), nhưng vẫn cần loại trừ nguyên nhân khác.
Nguyên nhân thường gặp
- Ăn bậy: rác, đồ ăn thừa nhiều mỡ, xương, thức ăn ôi. Chó ở ngõ hay ở quê nhặt đồ ăn rất giỏi.
- Đổi thức ăn đột ngột.
- Ký sinh trùng: giun, Giardia, cầu trùng.
- Nhiễm virus: Parvo, Care ở chó chưa tiêm đủ.
- Dị vật: lõi ngô, hạt xoài, tất, đồ chơi cao su, dây chun, xương — có thể gây tắc ruột.
- Ngộ độc: thuốc chuột, thuốc người, sô cô la, cây độc, cóc.
- Viêm tuỵ: hay sau bữa nhiều mỡ (da, mỡ heo, đồ chiên), nhất là ở chó nhỏ, chó béo.
- Bệnh nội khoa: thận, gan, nội tiết, viêm ruột mạn tính.
- Căng thẳng: chuyển nhà, gửi khách sạn, pháo Tết — thường tiêu chảy nhẹ, có nhầy.
- Sữa bò ở chó trưởng thành không dung nạp lactose.
Theo dõi tại nhà hay đi khám ngay
| Có thể theo dõi tại nhà (chó trưởng thành, không bệnh nền) | Đi khám ngay |
|---|---|
| Nôn một hai lần rồi thôi | Nôn liên tục, uống nước vào cũng nôn |
| Phân lỏng vài bãi, không máu | Phân có nhiều máu, phân đen như hắc ín, nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê |
| Vẫn tỉnh táo, muốn chơi | Lừ đờ, nằm một chỗ, run, nướu nhợt |
| Vẫn uống nước được | Nướu khô dính, da véo lên xẹp chậm (mất nước) |
| Bụng mềm, không đau | Bụng chướng, cứng, chó cong lưng, kêu khi bị chạm |
| Biết rõ vừa ăn bậy món lành | Nghi ăn dị vật, thuốc, chất độc |
| Nôn khan không ra gì, bụng to dần (nhất là chó to ngực sâu) | |
| Chó con, chó già, chó có bệnh tim – thận – tiểu đường | |
| Triệu chứng kéo dài quá 24 giờ hoặc nặng dần |
Theo dõi tại nhà: làm gì, đừng làm gì
Nên
- Để nước sạch sẵn, cho uống từng ít một. Chó vừa nôn mà uống ừng ực một bát lớn thường nôn lại; chia ngụm nhỏ mỗi lần.
- Cho dạ dày nghỉ ngắn: với chó trưởng thành, nhiều bác sĩ khuyên dừng ăn vài giờ sau khi nôn, rồi cho bữa nhỏ dễ tiêu. Không nhịn lâu, và không nhịn chó con, chó nhỏ (dễ hạ đường huyết) — gọi bác sĩ.
- Bữa nhỏ, nhạt, dễ tiêu chia nhiều lần trong một hai ngày, theo hướng dẫn của bác sĩ, rồi chuyển dần về thức ăn cũ trong vài ngày.
- Ghi lại: mấy lần nôn, ra gì; mấy lần đi ngoài, màu, độ lỏng; ăn uống được bao nhiêu.
- Chụp ảnh bãi nôn, bãi phân. Nghe có vẻ khó chịu nhưng bác sĩ rất cần.
- Dọn rác, thùng rác có nắp, cất đồ ăn — để chó không ăn thêm thứ gì.
Đừng
- Đừng cho thuốc của người — thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn, thuốc giảm đau của người có thể nguy hiểm, có loại độc với một số giống chó. Paracetamol, ibuprofen độc với chó.
- Đừng tự cho uống men tiêu hoá, than hoạt tính, nước muối theo lời mách mà chưa hỏi bác sĩ.
- Đừng cho sữa, cháo nấu với xương, nước hầm nhiều mỡ, canh có hành.
- Đừng ép ăn khi chó đang buồn nôn.
Màu phân nói gì
| Phân trông thế nào | Có thể gợi ý | Mức khẩn |
|---|---|---|
| Nâu, mềm, có khuôn | Bình thường | — |
| Có nhầy, vệt máu đỏ tươi, đi nhiều lần mỗi lần ít, rặn | Viêm ruột già (căng thẳng, ký sinh trùng, ăn bậy) | Theo dõi; khám nếu quá một hai ngày hoặc chó mệt |
| Đen bóng như hắc ín | Chảy máu đường tiêu hoá trên | Đi khám sớm |
| Lỏng như nước, lượng nhiều | Ruột non; dễ mất nước | Khám nếu nhiều lần hoặc chó mệt |
| Máu nhiều, mùi tanh nặng, chó lả | Viêm ruột xuất huyết, Parvo… | Đi ngay |
| Xám nhạt, bóng mỡ | Tiêu hoá – hấp thu kém, gan – tuỵ | Đặt lịch khám |
| Có giun, có đốt trắng | Giun sán | Khám, tẩy giun theo bác sĩ |
Ăn củ dền, thức ăn có màu, than hoạt tính cũng đổi màu phân. Kể với bác sĩ chó đã ăn gì trong 24 giờ qua.
Chó con: đừng chờ
Chó con dự trữ nước và đường trong cơ thể ít, mất nước nhanh hơn chó lớn nhiều. Chó con chưa tiêm đủ mà nôn, tiêu chảy (nhất là có máu), bỏ ăn, lừ đừ — nghĩ tới Parvo và đi khám ngay, gọi trước để phòng khám chuẩn bị khu cách ly. Trong lúc chờ, giữ chó ấm, cách ly với chó khác. Đồ đạc, sàn nhà dính phân cần được khử trùng theo hướng dẫn của bác sĩ, vì virus tồn tại lâu ngoài môi trường. Chi tiết nhận biết Parvo nằm ở một wiki khác trong hệ.
Nôn, tiêu chảy kéo dài hoặc tái đi tái lại
Chó nôn vài lần mỗi tuần, tiêu chảy đi rồi lại về hàng tháng, sụt cân, lông xơ — đó không còn là "rối bụng" nữa. Nguyên nhân có thể là dị ứng thức ăn, viêm ruột mạn tính, ký sinh trùng, bệnh gan – tuỵ – thận, u. Bác sĩ thường cần xét nghiệm máu, soi phân nhiều lần, siêu âm bụng, đôi khi thử chế độ ăn loại trừ trong nhiều tuần. Kiên nhẫn và ghi chép là hai thứ chủ góp được nhiều nhất.
Bắt tay làm
- Lưu sẵn trong điện thoại: số phòng khám, giờ trực đêm, ảnh bao thức ăn đang dùng.
- Khi đổi thức ăn, chuyển dần trong khoảng một tuần (danh mục Dinh dưỡng có bài riêng).
- Thùng rác có nắp, không để xương gà, xương cá, lõi ngô, hạt xoài trong tầm chó.
- Không cho đồ ăn thừa nhiều mỡ ngày Tết, đám giỗ — mùa viêm tuỵ của chó.
- Tẩy giun đúng lịch, soi phân ở lần khám định kỳ.
Khi nào cần bác sĩ thú y
Gọi hoặc đi ngay khi có bất kỳ dấu hiệu ở cột "đi khám ngay" phía trên. Đặt lịch khám trong một hai ngày khi chó trưởng thành vẫn khoẻ nhưng tiêu chảy hoặc nôn không dứt sau 24 giờ, hay tái đi tái lại. Mang theo ảnh, ghi chép, mẫu phân, và bao bì của bất cứ thứ gì chó có thể đã ăn.
Câu hỏi thường gặp
Chó nôn ra dịch vàng có sao không?
Dịch vàng là mật, thường thấy khi chó nôn lúc bụng rỗng, hay gặp vào sáng sớm. Nếu chó vẫn ăn, vẫn khoẻ và chỉ thỉnh thoảng bị, bác sĩ thường khuyên chia bữa, thêm bữa nhỏ buổi tối. Nôn dịch vàng nhiều lần trong ngày, kèm bỏ ăn hay mệt thì cần đi khám.
Chó bị tiêu chảy có nên nhịn ăn không?
Chó trưởng thành có thể được bác sĩ khuyên cho dạ dày nghỉ vài giờ rồi ăn bữa nhỏ dễ tiêu, nhưng không nhịn lâu. Chó con và chó nhỏ không nên tự nhịn vì dễ hạ đường huyết. Luôn để nước sạch sẵn và hỏi bác sĩ khi không chắc.
Chó đi ngoài ra máu có nguy hiểm không?
Vài vệt máu đỏ tươi trên phân có nhầy ở chó vẫn khoẻ thường do viêm ruột già, có thể theo dõi ngắn. Nhưng phân nhiều máu, phân đen như hắc ín, hoặc chó lừ đờ, nôn kèm theo thì phải đi khám ngay. Chó con chưa tiêm đủ đi ngoài ra máu là cấp cứu.
Có nên cho chó uống thuốc tiêu chảy của người không?
Không nên. Nhiều thuốc tiêu hoá của người có thể nguy hiểm cho chó hoặc che mất triệu chứng của bệnh nặng, một số giống chó còn nhạy cảm với vài loại thuốc. Gọi bác sĩ thú y để được hướng dẫn.
Chó nôn bao nhiêu lần thì phải đi khám?
Không có con số cố định. Nôn một hai lần rồi thôi ở chó trưởng thành vẫn khoẻ thì có thể theo dõi. Nôn liên tục, uống nước cũng nôn, nôn ra máu, nôn khan không ra gì, hoặc nôn kèm mệt, đau bụng thì đi khám ngay.