Chó trưởng thành thường ngủ khoảng 12–14 tiếng mỗi ngày, chia thành nhiều giấc ngắn cả ngày lẫn đêm; chó con và chó già ngủ nhiều hơn hẳn. Tư thế ngủ phần lớn phản ánh nhiệt độ và mức thoải mái: cuộn tròn khi lạnh hoặc chưa yên tâm, nằm nghiêng duỗi dài hay ngửa bụng khi nóng và thư giãn. Những bài trên mạng gán tư thế ngủ với "tính cách" chó không có cơ sở khoa học.
Chó ngủ bao nhiêu là bình thường
Các con số dưới đây là tham khảo, mỗi chó một khác, tuỳ giống, mức vận động và nhịp sống của gia đình:
| Nhóm | Giấc ngủ tham khảo mỗi ngày | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chó con | Nhiều hơn hẳn chó lớn, có thể phần lớn thời gian trong ngày | Chơi bùng nổ vài phút rồi lăn ra ngủ là bình thường |
| Chó trưởng thành | Khoảng 12–14 giờ | Gồm cả giấc đêm và nhiều giấc chợp mắt ban ngày |
| Chó già | Nhiều hơn chó trưởng thành | Ngủ say hơn, khó đánh thức hơn |
| Giống to, giống "làm việc" ít được vận động | Có thể ngủ nhiều vì chán | Ngủ nhiều do không có gì làm khác với ngủ để hồi sức |
Người ngủ chủ yếu một giấc dài ban đêm. Chó thì ngủ "nhiều mảnh": giấc đêm bị cắt quãng bởi những lần thức dậy ngắn — nghe tiếng động, đổi chỗ, uống nước — và ban ngày chợp mắt nhiều lần. Một nghiên cứu theo dõi chó trong nhà ghi nhận chó ngủ đêm theo nhiều chu kỳ ngắn ngủ – thức, ngắn hơn hẳn chu kỳ của người. Vì thế chó ngủ cả buổi chiều trên hiên không có nghĩa là chó lười.
Chó có mơ không
Giấc ngủ của chó cũng có giai đoạn ngủ sâu sóng chậm và giai đoạn ngủ cử động mắt nhanh (REM), giống người. Trong giai đoạn REM, ta hay thấy chó giật chân như đang chạy, mũi khịt, môi giật, rên nhỏ, đuôi ve vẩy. Nhiều nhà khoa học cho rằng chó có những trải nghiệm giống mơ trong giai đoạn này, dù không ai biết chó "mơ thấy gì".
Giấc ngủ còn liên quan đến học. Nhóm nghiên cứu ở Budapest (Kis và cộng sự, 2017) đo điện não chó ngủ sau khi học từ lệnh mới và thấy các dạng sóng não khi ngủ có liên hệ với việc chó nhớ bài tốt hơn. Kết luận thực tế: sau buổi tập, để chó ngủ một giấc yên lành là có ích.
Có nên đánh thức chó đang "mơ"
Không nên. Chó bị đánh thức đột ngột có thể giật mình và đớp theo phản xạ, nhất là chó già hoặc chó nghe kém. Nếu cần gọi dậy, gọi tên từ xa hoặc giậm nhẹ chân xuống sàn. Dạy trẻ: không chạm, không ôm chó đang ngủ.
Tư thế ngủ nói gì
| Tư thế | Thường là vì |
|---|---|
| Cuộn tròn, mõm vùi vào đuôi | Giữ ấm (đêm mưa, mùa rét miền Bắc), hoặc chỗ chưa thật yên tâm; cũng là tư thế chó hoang hay dùng |
| Nằm sấp, cằm gối lên chân trước | Nghỉ nhưng còn để ý, sẵn sàng bật dậy |
| Nằm nghiêng, chân duỗi | Thư giãn, ngủ sâu; hay thấy giật chân lúc mơ |
| Ngửa bụng, bốn chân lên trời | Toả nhiệt qua vùng bụng ít lông — hay gặp mùa nóng; cũng cho thấy chó cảm thấy an toàn |
| Nằm sấp duỗi hai chân sau ra sau ("ếch") | Áp bụng xuống nền mát; hay gặp ở Corgi, chó con |
| Nằm áp sát chủ hoặc chó khác | Gần gũi, ấm áp |
Mùa hè Việt Nam, chó bỏ ổ đệm để nằm duỗi trên nền gạch men, sát chân tường, dưới gầm bàn — vì nền mát. Đó là lời nhắc chủ: ổ ngủ cần chỗ thoáng, có thể dùng tấm lót mát. Ngược lại mùa nồm, mùa rét, chó cuộn tròn trong ổ, chui vào chăn. Sắp chỗ ngủ theo mùa có bài ở mục Nhà cho chó.
Có nhiều bài "tư thế ngủ tiết lộ tính cách chó". Thực tế chưa có nghiên cứu nghiêm túc nào chứng minh điều đó. Tư thế ngủ chủ yếu nói về nhiệt độ, độ thoải mái của chỗ nằm, và mức chó yên tâm ở đó.
Những hành vi quanh giấc ngủ
- Đi vòng tròn trước khi nằm: giả thuyết phổ biến là di sản tổ tiên — dọn chỗ, nén cỏ, kiểm tra xung quanh. Chưa được chứng minh rõ, nhưng là hành vi bình thường.
- Cào ổ, cào chăn: "dọn giường", tạo hố cho vừa người.
- Chọn chỗ sát cửa, sát chủ: muốn biết chủ đi đâu; chó canh cửa.
- Ngáy: chó mặt ngắn (Pug, Bulldog Pháp, Shih Tzu) hay ngáy. Ngáy to, ngừng thở từng lúc, phải ngủ ngồi hoặc kê cằm lên cao để thở là dấu hiệu của hội chứng tắc nghẽn đường thở ở chó mặt ngắn — nên cho bác sĩ thú y khám, không coi là "đáng yêu".
Ngủ chung giường với chó
Nhiều gia đình cho chó ngủ chung. Đây là lựa chọn cá nhân: chó khoẻ, sạch ve bọ chét, đã tẩy giun định kỳ thì rủi ro sức khoẻ cho người lớn khoẻ là thấp. Nên cân nhắc khi có trẻ sơ sinh, người dị ứng, người ngủ chập chờn, hoặc chó có biểu hiện giữ chỗ (gầm gừ khi bị đẩy ra). Chó con đang tập vệ sinh và chó nhỏ dễ ngã từ giường cao cũng cần lưu ý. Chỗ ngủ của chó — trong nhà, ngoài sân, có nên xích — có bài riêng ở mục Nhà cho chó.
Khi nào giấc ngủ là dấu hiệu bệnh
- Bỗng ngủ nhiều hơn hẳn, uể oải, không muốn dậy dù được gọi đi dạo, kèm bỏ ăn — có thể sốt, đau, thiếu máu (ở Việt Nam cần nghĩ tới bệnh ký sinh trùng máu do ve), bệnh tuyến giáp.
- Ngủ ít hẳn, đi lại bồn chồn ban đêm, thở hổn hển khi nằm — đau, ngứa, khó thở, hoặc ở chó già là lú lẫn.
- Thở gấp khi đang ngủ yên trong phòng mát — đếm nhịp thở khi ngủ; thở nhanh bất thường kéo dài cần đi khám.
- Gục ngủ đột ngột giữa lúc đang chơi, ăn — hiếm, nhưng cần khám.
- Chó già thức đêm đi lang thang, sủa vô cớ, ngủ ngày — có bài lú lẫn ở mục Chó theo từng tuổi.
Mang theo video quay lúc chó ngủ, ghi số lần thở trong một phút, sẽ giúp bác sĩ thú y rất nhiều.
Bắt tay làm
- Theo dõi ba ngày: chó ngủ khoảng bao nhiêu giờ, mấy giấc. Biết "bình thường" của chó nhà mình để nhận ra khi khác đi.
- Đếm nhịp thở khi chó ngủ yên ở chỗ mát, ghi lại.
- Đặt ổ ở chỗ yên, xa lối đi nhiều người, có một lựa chọn mát cho mùa hè.
- Dặn cả nhà: chó đang ngủ thì để yên, gọi từ xa nếu cần.
- Chó mặt ngắn ngáy to, ngừng thở khi ngủ: đặt lịch khám.
Câu hỏi thường gặp
Chó ngủ bao nhiêu tiếng một ngày là bình thường?
Chó trưởng thành thường ngủ khoảng 12–14 tiếng mỗi ngày, gồm giấc đêm và nhiều giấc chợp mắt ban ngày. Chó con và chó già ngủ nhiều hơn.
Chó ngủ giật chân, rên nhỏ có sao không?
Thường là bình thường, xảy ra trong giai đoạn ngủ mơ (REM). Nếu chó cứng người, co giật toàn thân, không gọi tỉnh được hoặc tè ra trong lúc đó thì có thể là co giật, cần đưa đi bác sĩ thú y.
Chó ngủ ngửa bụng nghĩa là gì?
Chó đang toả nhiệt qua vùng bụng ít lông và cảm thấy an toàn. Tư thế này hay gặp vào mùa nóng.
Tư thế ngủ có nói lên tính cách của chó?
Chưa có bằng chứng khoa học. Tư thế ngủ chủ yếu phản ánh nhiệt độ, độ thoải mái của chỗ nằm và mức chó yên tâm.
Chó bỗng ngủ nhiều hơn bình thường có đáng lo?
Nếu kèm uể oải, bỏ ăn, không thích đi dạo thì nên đưa đi khám, vì có thể là sốt, đau hoặc bệnh do ve. Ngủ nhiều vì trời nóng hay vừa vận động mạnh thì thường không đáng lo.