Nuôi ChóWiki
Tìm
Hiểu ngôn ngữ của chó

Chó nghe và nhìn thế giới thế nào: tai thính, mắt khác người

Chó nghe âm cao tới khoảng 45.000 Hz, xoay tai định hướng tiếng; mắt kém nét, ít màu hơn người nhưng nhìn tốt trong ánh sáng yếu và rất nhạy chuyển động.

Chó nghe và nhìn thế giới thế nào: tai thính, mắt khác người

Chó nghe được những âm thanh cao hơn nhiều so với người — tới khoảng 45.000 Hz, trong khi người chỉ tới khoảng 20.000 Hz — và xoay tai để định hướng tiếng rất nhanh. Mắt chó thì khác người: nhìn kém nét hơn, thấy ít màu hơn, nhưng nhìn tốt trong ánh sáng yếu, tầm nhìn rộng hơn và rất nhạy với chuyển động. Hiểu điều này giúp giải thích vì sao chó sủa "vô cớ", sợ pháo, hay không nhận ra chủ đứng yên ở xa.

Đôi tai của chó

Nghe được những gì người không nghe

Các đo đạc kinh điển (Heffner, 1983) cho thấy chó nghe được dải tần rộng, đầu trên lên khoảng 45.000 Hz. Người trẻ khoẻ nghe tới khoảng 20.000 Hz, càng lớn tuổi càng giảm. Nghĩa là trong nhà có những âm thanh chỉ chó nghe được: tiếng rít cao của một số thiết bị điện, tiếng côn trùng, tiếng loài gặm nhấm trong trần, tiếng còi siêu âm. Chó dỏng tai, sủa vào khoảng không mà người không thấy gì — nhiều khi là vì vậy.

Ở âm trầm, chó và người nghe khá tương đương. Chó cũng nghe được âm nhỏ hơn người ở một số dải tần, nên nghe tiếng xe máy của chủ từ đầu hẻm trước cả người trong nhà.

Đôi tai biết xoay

Tai chó có nhiều cơ, xoay và nghiêng được độc lập để "bắt" tiếng như ăng-ten. Chó tai dựng (Phú Quốc, chó ta, Phốc sóc) xoay tai rất rõ; chó tai cụp vẫn định hướng được tiếng, chỉ ít thấy hơn. Chó nghiêng đầu khi nghe tiếng lạ có thể liên quan đến việc định vị âm — bài về hành vi lạ nói thêm.

Vì sao chó sợ pháo, sợ sấm

Tiếng nổ to, đột ngột, không đoán được và không thấy nguồn — đúng kiểu âm thanh dễ gây sợ ở chó. Mùa pháo hoa Tết, đám cưới đốt pháo giấy, sấm đầu mùa mưa là những lúc nhiều chó Việt run rẩy, trốn gầm giường, cố đào cửa. Có chó còn cảm nhận được thay đổi áp suất, tĩnh điện trước cơn dông. Cách giúp chó bình tĩnh khi có tiếng động lớn có bài riêng ở mục Vấn đề hành vi. Điều cần nhớ ở đây: chó không "làm quá", tiếng đó với tai chó thật sự rất lớn.

Chó già và chó điếc

Chó già thường nghe kém dần — không còn chạy ra cổng khi chủ về, giật mình khi bị chạm từ sau lưng, ngủ say hơn. Một số giống hoặc màu lông có nguy cơ điếc bẩm sinh cao hơn, như Dalmatian, chó lông trắng nhiều, chó mang gen màu merle. Chó điếc vẫn sống tốt: dạy bằng tín hiệu tay, dùng ánh đèn nhấp nháy để gọi, chạm nhẹ vào lưng hoặc giậm chân xuống sàn cho rung để báo mình đang tới. Nếu chó bỗng nghe kém, lắc đầu, gãi tai, tai có mùi — cho bác sĩ thú y khám tai.

Đôi mắt của chó

Nhìn kém nét hơn người

Theo các ước lượng phổ biến, chi tiết mà người mắt tốt nhìn rõ ở khoảng 75 bước thì chó phải lại gần tới khoảng 20 bước mới thấy rõ tương đương. Chó cũng nhìn gần kém — miếng thưởng rơi sát mũi đôi khi chó phải đánh hơi mới tìm ra. Vì vậy chó dựa vào mũi và tai nhiều hơn mắt khi nhận diện.

Nhạy chuyển động

Bù lại, chó phát hiện chuyển động rất tốt, nhất là ở rìa tầm nhìn. Một con mèo đứng yên trên tường có thể không bị để ý, nhưng con mèo vừa nhảy là chó thấy ngay. Đây cũng là lý do chó có thể không nhận ra chủ đứng yên ở xa, nhưng chủ vẫy tay hoặc gọi là chó chạy tới. Khi dạy chó ở khoảng cách xa, tín hiệu tay to, rõ hiệu quả hơn tín hiệu nhỏ.

Thấy rõ trong ánh sáng yếu

Võng mạc chó có tỉ lệ tế bào que (nhạy sáng yếu) cao, và phía sau võng mạc có lớp phản quang tapetum lucidum giúp tận dụng ánh sáng. Đó là lý do mắt chó "phát sáng" xanh lục, vàng khi bị đèn pin hay đèn flash chiếu vào ban đêm. Chó đi lại trong sân lúc chạng vạng tự tin hơn người nhiều.

Tầm nhìn rộng

Mắt chó đặt lệch ra hai bên hơn mắt người, nên tầm nhìn ngang rộng hơn, thay đổi theo hình dáng đầu: chó mõm dài như Greyhound có tầm nhìn rộng hơn, chó mặt ngắn như Pug nhìn hẹp hơn nhưng vùng hai mắt cùng nhìn lại rộng hơn. Đánh đổi là vùng nhìn sâu bằng hai mắt hẹp hơn người.

Màu sắc

Chó không mù màu hoàn toàn như quan niệm cũ, mà thấy được ít màu hơn người. Chó nhìn màu ra sao có bài riêng bên wiki baymau. Một hệ quả thực tế: quả bóng đỏ trên bãi cỏ xanh dễ "lẫn" với chó hơn quả bóng xanh dương hay vàng.

Chó nhận ra chủ bằng giác quan nào

Người nhận ra nhau chủ yếu bằng mặt. Chó thì phối hợp ba thứ: mùi, giọng và dáng. Mùi thường đáng tin nhất — chó có thể nhận ra chủ qua chiếc áo cũ, qua dấu vết trên đường. Giọng nói cũng rất quan trọng; nhiều thí nghiệm cho thấy chó phân biệt được giọng chủ với giọng người lạ. Dáng đi, cách cử động giúp chó nhận ra chủ từ xa khi mùi chưa tới.

Vì vậy có những tình huống quen thuộc: chủ đi về trong bộ áo mưa trùm kín, đội mũ bảo hiểm, chó sủa dữ dội cho tới khi chủ cất tiếng. Hoặc chủ đứng xuôi gió ở xa, chó chần chừ, rồi khi gió đổi chiều là lao tới mừng rỡ. Nếu chó sủa người nhà trong những lúc như vậy, đừng mắng — chỉ cần lên tiếng sớm và cho chó ngửi tay.

Chó cũng nhận ra mặt người ở mức nhất định, nhất là người quen, và phản ứng với nét mặt vui hay giận. Nhưng so với mũi và tai, mắt chỉ là giác quan phụ trong việc nhận diện.

So sánh nhanh

Đặc điểmChóNgười
Âm thanh cao nghe đượcTới khoảng 45.000 HzTới khoảng 20.000 Hz (giảm theo tuổi)
Định hướng tiếngXoay được taiPhải xoay đầu
Độ nétKém hơn nhiềuTốt
Nhìn trong tốiTốtKém
Phát hiện chuyển độngRất nhạyTrung bình
Màu sắcÍt màu hơn (hai loại tế bào nón)Ba loại tế bào nón

Những điều này giải thích hành vi gì

  • Sủa "vô cớ" ban đêm: tiếng xa, tiếng cao, chuyển động mờ ở rìa sân mà người không nhận ra.
  • Không nhận ra chủ đội mũ bảo hiểm, mặc áo mưa: hình dáng lạ, chó cần ngửi hoặc nghe giọng.
  • Đuổi xe máy, đuổi người chạy bộ: chuyển động nhanh kích thích bản năng rượt đuổi.
  • Không phản ứng với tivi, hoặc chỉ phản ứng khi có tiếng chó sủa trong phim: tuỳ con; nhiều chó chú ý tiếng hơn hình.
  • Sợ những chỗ tối – sáng đột ngột như cầu thang tối sau hiên nắng: mắt cần thời gian thích nghi.

Bắt tay làm

  1. Dạy song song lời lệnh và tín hiệu tay — hữu ích khi xa, khi ồn, và khi chó về già nghe kém.
  2. Gọi tên hoặc giậm chân trước khi chạm vào chó đang ngủ, nhất là chó già.
  3. Chọn đồ chơi màu xanh dương hoặc vàng cho dễ thấy trên cỏ.
  4. Mùa pháo, mùa dông: chuẩn bị một góc trong nhà kín đáo, kéo rèm, bật quạt hoặc nhạc nhẹ để át tiếng.
  5. Chó va vấp đồ vật, sợ đi chỗ tối, mắt đục, đỏ, chảy dịch; hoặc nghe kém đột ngột, tai có mùi — đưa đi bác sĩ thú y.

Câu hỏi thường gặp

Chó nghe tốt hơn người bao nhiêu?

Chó nghe được âm cao tới khoảng 45.000 Hz, gấp đôi người, và nghe được một số âm nhỏ hơn người. Tai chó còn xoay được để định hướng tiếng rất nhanh.

Chó nhìn thấy trong bóng tối không?

Chó nhìn trong ánh sáng yếu tốt hơn người nhờ nhiều tế bào que và lớp phản quang sau võng mạc. Trong bóng tối hoàn toàn thì chó cũng không thấy, phải dựa vào mũi và tai.

Vì sao mắt chó phát sáng khi chụp ảnh ban đêm?

Phía sau võng mạc chó có lớp phản quang tapetum lucidum. Ánh đèn flash chiếu vào bị phản lại, làm mắt chó sáng xanh hoặc vàng trên ảnh.

Vì sao chó không nhận ra chủ ở xa?

Mắt chó kém nét và chó nhận diện bằng mùi, giọng nhiều hơn hình. Chủ đứng yên ở xa có thể không được nhận ra, nhưng vẫy tay hoặc gọi thì chó biết ngay.

Làm sao biết chó già bị điếc?

Chó không còn ra đón khi chủ về, không quay đầu khi gọi, giật mình khi bị chạm, ngủ say hơn. Nên cho bác sĩ thú y khám tai để loại trừ viêm hoặc tắc ống tai.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store