Corgi là giống chó chăn gia súc chân ngắn lưng dài đến từ xứ Wales, thông minh, hoạt bát, ham ăn. Chính thân hình chân ngắn lưng dài làm Corgi có nguy cơ bệnh đĩa đệm (IVDD) cao hơn nhiều giống khác; giữ cân nặng chuẩn, hạn chế nhảy từ chỗ cao và đi khám ngay khi chó đau lưng hay yếu chân sau là ba việc quan trọng nhất của chủ Corgi.
Corgi là chó chăn bò, không phải chó cảnh
Có hai giống Corgi: Pembroke Welsh Corgi và Cardigan Welsh Corgi, đặt tên theo hai vùng ở Wales. Ở Việt Nam, Corgi thường gặp là Pembroke. Cả hai được dùng để lùa gia súc: chó thấp người chạy luồn giữa đàn, cắn nhẹ vào gót chân bò để thúc chúng đi, thân thấp giúp né cú đá. Pembroke nổi tiếng rộng rãi một phần nhờ gắn bó lâu năm với hoàng gia Anh.
| Đặc điểm | Pembroke | Cardigan |
|---|---|---|
| Đuôi | Thường ngắn: có con cộc bẩm sinh, có con bị cắt đuôi ở nơi còn cho phép | Đuôi dài, xù |
| Tai | Dựng, nhọn hơn | Dựng, to và tròn đầu hơn |
| Màu thường gặp | Vàng đỏ, vàng trắng, ba màu | Thêm màu vân đá (merle), vện |
| Thân | Gọn hơn | Nặng xương, dài hơn |
Hiểu nguồn gốc chăn gia súc giúp giải thích nhiều hành vi: Corgi thích chạy vòng quanh người, có thể cắn gót chân trẻ con đang chạy, sủa to, rất tỉnh táo với chuyển động. Đó là bản năng, cần hướng vào chỗ đúng chứ không phải trừng phạt.
Vì sao Corgi dễ bị bệnh đĩa đệm
Đĩa đệm và hai kiểu bệnh
Giữa các đốt sống có đĩa đệm, như miếng đệm có vỏ xơ bên ngoài và lõi mềm bên trong. Bệnh đĩa đệm (Intervertebral Disc Disease, IVDD) xảy ra khi đĩa đệm thoái hoá, phồng hoặc vỡ, chèn vào tuỷ sống. Bác sĩ thú y thường chia hai kiểu: kiểu xảy ra đột ngột ở chó còn khá trẻ khi lõi đĩa bị vôi hoá rồi vỡ ra (hay gặp ở giống chân ngắn), và kiểu thoái hoá từ từ ở chó lớn tuổi.
Gen chân ngắn và đĩa đệm
Năm 2017, một nhóm nghiên cứu công bố trên tạp chí PNAS phát hiện một bản sao thêm của gen FGF4 trên nhiễm sắc thể số 12 vừa liên quan tới chân ngắn vừa liên quan tới việc đĩa đệm thoái hoá sớm. Bản gen này có ở nhiều giống chân ngắn như Dachshund, Corgi, Beagle, French Bulldog. Nói cách khác, thứ làm Corgi chân ngắn dễ thương cũng chính là thứ làm đĩa đệm của chúng yếu hơn. Hiện đã có xét nghiệm gen này, một số người nhân giống dùng để chọn bố mẹ.
Corgi không phải giống có nguy cơ cao nhất (Dachshund đứng đầu theo nhiều nghiên cứu), nhưng nằm trong nhóm cần đặc biệt cẩn thận.
Dấu hiệu bệnh đĩa đệm: đừng chờ
- Chó kêu đau khi được bế, khi bị chạm vào lưng hoặc cổ.
- Lưng gù lên, cổ cứng, không muốn cúi xuống ăn.
- Không chịu lên bậc, không nhảy lên ghế như mọi khi.
- Chân sau run, đi loạng choạng, hai chân sau bắt chéo, mu bàn chân lật quẹt xuống đất.
- Kéo lê chân sau, không đứng dậy được.
- Tiểu không tự chủ hoặc không tiểu được.
🔴 Chó đột ngột yếu hoặc liệt chân sau là ca cấp cứu. Đưa đi thú y ngay trong ngày, càng sớm càng tốt; khả năng hồi phục phụ thuộc nhiều vào thời gian. Trên đường đi, giữ chó nằm yên trên một tấm phẳng hoặc trong lồng, đỡ cả thân khi bế, không để chó tự đi, nhảy. Không xoa bóp, nắn lưng, không cho uống thuốc giảm đau của người: paracetamol, ibuprofen, naproxen độc với chó.
Điều trị tuỳ mức độ: bác sĩ có thể chỉ định nghỉ ngơi tuyệt đối trong lồng nhiều tuần kèm thuốc, hoặc phẫu thuật. Đừng tự cho chó nghỉ ở nhà khi chưa được khám, cũng đừng thả chó chạy lại sớm khi thấy đỡ.
Phòng bệnh đĩa đệm: việc làm hằng ngày
Giữ cân
Corgi nổi tiếng ham ăn, nhìn chủ với ánh mắt rất thuyết phục. Mỡ bụng kéo xệ cột sống dài. Hãy chấm thể trạng bằng tay: sờ thấy xương sườn dưới một lớp mỡ mỏng, nhìn từ trên xuống thấy eo. Bỏ phần cơm thừa, tính cả bánh thưởng vào khẩu phần.
Hạn chế nhảy từ chỗ cao
- Đặt dốc hoặc bậc cạnh giường, sofa; hoặc tập cho chó nằm ổ dưới sàn.
- Không để chó chạy lên xuống cầu thang dốc nhiều lần mỗi ngày; nhà phố nhiều tầng thì cho chó ở tầng chính.
- Không chơi kiểu ném đồ lên cao cho chó bật nhảy, xoay người giữa không trung.
Bế đúng cách
Một tay đỡ ngực, một tay đỡ mông, giữ lưng thẳng. Không nhấc chó bằng hai nách để thân dài treo lủng lẳng. Dạy trẻ con không tự bế Corgi.
Vận động đều
Cơ lưng, cơ bụng khoẻ đỡ cột sống tốt hơn. Đi dạo đều mỗi ngày, cho ngửi, đi bộ trên cỏ, bơi ở nơi an toàn. Tránh kiểu ít vận động cả tuần rồi cuối tuần chạy nhảy dồn dập.
Dùng yếm
Yếm phân bổ lực dắt ra ngực, đỡ hơn vòng cổ kéo giật cổ.
Những bệnh khác cần biết ở Corgi
- Thoái hoá tuỷ sống (Degenerative Myelopathy): bệnh thần kinh tiến triển chậm ở chó lớn tuổi, chân sau yếu dần, không đau. Corgi Pembroke là một trong những giống được ghi nhận nhiều; có xét nghiệm gen liên quan. Dễ nhầm với bệnh đĩa đệm, cần bác sĩ phân biệt.
- Loạn sản xương hông: có thể gây đau và viêm khớp sớm, nặng thêm khi chó béo.
- Béo phì: rất hay gặp, làm mọi bệnh khác nặng thêm.
- Bệnh mắt: một số bệnh mắt di truyền được ghi nhận; nên hỏi người nhân giống về kiểm tra mắt của bố mẹ.
Nuôi Corgi trong nhà Việt
- Nóng: Corgi có lông kép dày, rụng rất nhiều, chịu nóng trung bình. Cần chỗ mát, dạo sớm và muộn. Thân thấp sát mặt đường nóng, kiểm tra mặt đường bằng mu bàn tay trước khi dạo.
- Nhà nhiều tầng: nhà phố Việt hay có cầu thang dốc. Chặn cầu thang bằng cửa chắn, bế chó lên xuống khi cần.
- Sàn trơn: trải thảm ở lối đi chính.
- Trẻ con: Corgi có thể đuổi và cắn gót trẻ đang chạy. Dạy trẻ đứng yên khi chó đuổi theo, dạy chó các bài đuổi bóng thay vì đuổi người.
- Sủa: Corgi sủa to so với cỡ người. Tìm lý do sủa và dạy lại bằng thưởng thay vì quát.
Bắt tay làm: một tuần chống đĩa đệm cho Corgi
- Cân chó, chụp ảnh nhìn từ trên xuống để theo dõi eo.
- Đặt dốc cạnh sofa và giường, hoặc chuyển ổ xuống sàn.
- Lắp cửa chắn cầu thang.
- Đổi sang yếm khi dắt.
- Đo khẩu phần bằng cốc đong hoặc cân, ghi cả bánh thưởng.
- Lưu sẵn số điện thoại phòng khám thú y có làm cấp cứu, biết đường tới đó ban đêm.
Câu hỏi thường gặp
Chó Corgi hay bị bệnh gì?
Corgi hay gặp bệnh đĩa đệm do lưng dài chân ngắn, béo phì, loạn sản xương hông và thoái hoá tuỷ sống ở tuổi già. Giữ cân chuẩn, hạn chế nhảy từ chỗ cao và khám định kỳ giúp giảm rủi ro.
Corgi bị liệt chân sau phải làm sao?
Chó đột ngột yếu hoặc liệt chân sau là ca cấp cứu, phải đưa đi thú y ngay trong ngày. Giữ chó nằm yên trên tấm phẳng, đỡ cả thân khi bế và không cho uống thuốc giảm đau của người vì nhiều loại độc với chó.
Corgi có nuôi chung cư được không?
Được, nếu chó được dắt dạo đều mỗi ngày và chủ chịu được tiếng sủa khá to cùng lượng lông rụng nhiều. Chung cư có thang máy còn đỡ hơn nhà phố nhiều tầng cầu thang dốc.
Vì sao Corgi Pembroke không có đuôi?
Một số Corgi Pembroke sinh ra đã có đuôi rất ngắn, một số khác bị cắt đuôi khi còn nhỏ ở những nơi còn cho phép. Nhiều nước đã cấm cắt đuôi chó vì lý do phúc lợi, nên ngày càng thấy Pembroke đuôi dài.
Corgi sống được bao lâu?
Corgi thường sống khoảng 12–14 năm, đây là con số tham khảo. Giữ cân nặng chuẩn là việc có ảnh hưởng lớn nhất tới tuổi thọ và chất lượng sống của giống chó này.