Khi nghi chó ăn phải thuốc chuột, sô cô la, thuốc của người hay ngậm phải cóc, việc đầu tiên là gọi ngay cho bác sĩ thú y và đưa chó đi, mang theo bao bì hoặc mẩu thứ chó đã ăn. Đừng tự gây nôn bằng nước muối hay oxy già, đừng chờ triệu chứng xuất hiện: thuốc chuột chống đông có thể vài ngày sau mới gây chảy máu, còn bác sĩ xử lý trong vài giờ đầu thì hiệu quả hơn nhiều.
Ba câu bác sĩ sẽ hỏi — chuẩn bị sẵn
- Ăn cái gì? Tên sản phẩm, hoạt chất ghi trên bao bì. Chụp ảnh hoặc mang theo vỏ, gói, viên còn lại.
- Bao nhiêu? Ước lượng tốt nhất có thể: mấy viên, mấy gói, thanh sô cô la bao nhiêu gam, loại gì. Cộng thêm cân nặng của chó.
- Lúc nào? Giờ ăn phải (hoặc giờ cuối cùng thấy món đó còn nguyên).
Ba con số này quyết định chó có cần gây nôn không, dùng thuốc giải gì, theo dõi bao lâu. Thiếu thông tin thì bác sĩ phải tính theo tình huống xấu nhất.
Danh sách thức ăn của người độc với chó và lý do vì sao nằm ở danh mục Dinh dưỡng. Bài này bàn chuyện đã lỡ ăn rồi thì làm gì.
Vì sao không tự gây nôn tại nhà
- Nước muối có thể làm natri máu tăng vọt — tự nó đã là một ca ngộ độc.
- Oxy già có thể làm loét, viêm dạ dày – thực quản nặng.
- Móc họng dễ làm chó cắn, trầy họng, mà thường không ra gì.
- Một số chất không được gây nôn: chất ăn mòn (nước tẩy, thông cống), xăng dầu (sặc vào phổi rất nguy hiểm), vật sắc nhọn; chó đang lơ mơ, co giật, khó thở cũng không được gây nôn.
Ở phòng khám, bác sĩ có thuốc gây nôn an toàn cho chó, biết khi nào nên và không nên, và có thể cho than hoạt tính, truyền dịch, theo dõi. Ở Việt Nam chưa có đường dây chống độc dành riêng cho thú cưng phổ biến như vài nước khác, nên lưu sẵn số một phòng khám có trực đêm là việc nên làm từ hôm nay.
Thuốc chuột: nguy hiểm vì im lặng
Đây là ca ngộ độc rất hay gặp ở Việt Nam, vì thuốc chuột được rải ở nhà, chợ, kho, ruộng, và chó còn có thể ăn phải chuột đã trúng độc.
Thuốc chuột chống đông máu
Phần lớn thuốc chuột dạng viên, dạng hạt, dạng bả trộn ngũ cốc thuộc nhóm chống đông: chúng làm cơ thể mất khả năng dùng vitamin K để tạo yếu tố đông máu. Vì yếu tố đông máu cũ còn dùng được thêm một thời gian, triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng 3–5 ngày hoặc muộn hơn: mệt, nướu nhợt, ho, khó thở (chảy máu trong ngực), chảy máu cam, nước tiểu có máu, bầm tím dưới da, khớp sưng.
Điểm quan trọng: chó ăn hôm nay có thể vẫn chạy nhảy bình thường trong mấy ngày. Đến khi chảy máu thì đã nặng. Nếu biết chó vừa ăn, đưa đi ngay — bác sĩ có thể gây nôn trong vài giờ đầu, có thuốc giải đặc hiệu dùng kéo dài nhiều tuần, và xét nghiệm đông máu để biết khi nào được ngừng. Đừng tự dừng thuốc giải khi thấy chó khoẻ.
Thuốc chuột gây co giật
Một số loại thuốc chuột trôi nổi, không rõ nguồn gốc không thuộc nhóm chống đông mà tác động thẳng lên thần kinh, có thể gây run, co giật rất nhanh sau khi ăn. Không có cách phân biệt chắc chắn tại nhà — mang bao bì đi là cách tốt nhất.
Sô cô la
Sô cô la chứa theobromine và caffeine, chó đào thải hai chất này chậm hơn người nhiều. Mức nguy hiểm phụ thuộc loại và lượng so với cân nặng: sô cô la đen, sô cô la nấu ăn, bột ca cao nguy hiểm hơn sô cô la sữa rất nhiều; sô cô la trắng chứa rất ít theobromine nhưng nhiều đường, béo. Chó nhỏ ăn một thanh sô cô la đen có thể nặng hơn chó lớn ăn cùng lượng.
Triệu chứng thường bắt đầu sau vài giờ: nôn, tiêu chảy, khát nhiều, bồn chồn, thở nhanh, tim đập nhanh, run, nặng thì co giật. Gọi bác sĩ ngay khi biết chó ăn — bác sĩ tính được mức nguy hiểm từ loại, gam và cân nặng. Dịp Tết, Trung thu, Valentine là lúc nhà nhiều sô cô la, bánh kẹo để tầm thấp.
Cóc: ngậm một cái là đủ
Cóc nhà ở Việt Nam (cóc nhà châu Á) tiết nhựa độc từ tuyến sau mắt khi bị cắn, ngậm. Chó tò mò đớp cóc ngoài sân vào mùa mưa, buổi tối là chuyện rất hay gặp, nhất là chó ở quê và chó non.
Dấu hiệu xuất hiện gần như ngay lập tức: chảy dãi nhiều, sùi bọt mép, lắc đầu, cào miệng, nướu đỏ, nôn. Nặng hơn: đi loạng choạng, tim đập loạn, co giật.
Việc làm ngay
- Giữ đầu chó chúc xuống, dùng vòi nước chảy nhẹ hoặc khăn ướt xối và lau từ phía bên miệng ra ngoài, lau sạch nướu, lưỡi, trong khoảng vài phút. Không xối thẳng vào họng (chó có thể sặc nước).
- Gọi thú y và đưa đi, nhất là khi chó vẫn còn triệu chứng sau khi rửa, hay có run, loạng choạng, co giật.
- Tối mùa mưa, soi đèn quanh sân trước khi thả chó ra.
Thuốc của người và các thứ khác
| Thứ chó ăn phải | Vì sao nguy hiểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Paracetamol, ibuprofen, naproxen | Độc với chó: hại gan, hồng cầu, loét dạ dày, suy thận | Không bao giờ tự cho; lỡ ăn thì đi ngay |
| Thuốc tim, huyết áp, thuốc tâm thần, thuốc ngủ của người | Nhiều loại gây hại dù chỉ một viên với chó nhỏ | Mang vỉ thuốc theo |
| Kẹo cao su, bơ đậu phộng "không đường" có xylitol | Hạ đường huyết nhanh, có thể hại gan | Đi ngay, kể cả khi chó còn khoẻ |
| Nho, nho khô | Có thể gây suy thận cấp, không đoán được liều an toàn | Đi ngay |
| Lá, hạt vạn tuế | Hại gan nặng, nhất là hạt | Đi ngay; cây cảnh hay gặp ở sân nhà |
| Trúc đào | Chất độc tác động lên tim | Đi ngay |
| Thuốc trừ sâu, thuốc diệt côn trùng | Chảy dãi, run, co đồng tử, nôn, tiêu chảy, co giật | Chó ở quê đi qua ruộng vừa phun; lau sạch lông nếu dính, mang bao bì |
| Nước tẩy rửa, thông cống | Bỏng miệng, thực quản | Không gây nôn; đi ngay |
Bảng trên không đầy đủ. Bất cứ thứ gì không phải thức ăn của chó mà chó ăn với số lượng đáng kể, nếu không chắc, cứ gọi bác sĩ.
Trong lúc đưa chó đi
- Giữ chó yên, tránh để chó chạy nhảy, nhất là với thuốc chuột chống đông (va đập dễ chảy máu).
- Chó đang co giật: dẹp đồ xung quanh, không cho tay vào miệng chó, không cố giữ lưỡi (chó không nuốt lưỡi). Ghi giờ bắt đầu và kết thúc cơn.
- Không cho ăn, cho uống sữa, dầu ăn, nước dừa hay bất kỳ "thuốc giải dân gian" nào.
- Mang theo bao bì, mẩu còn lại, bãi nôn (cho vào túi kín) nếu có.
Bắt tay làm: chống độc cho căn nhà
- Cất thuốc của người trong tủ có cửa, không để trên bàn, trong túi xách đặt dưới sàn.
- Đặt bả chuột trong hộp bả có khoá chó không với tới, hoặc dùng bẫy cơ học; báo hàng xóm nếu nhà bên rải thuốc.
- Không trồng hoặc rào lại vạn tuế, trúc đào ở chỗ chó chơi.
- Bánh kẹo, sô cô la, kẹo cao su để trên cao, nhắc trẻ con không cho chó ăn chung.
- Dạy chó lệnh "bỏ" và "nhả" bằng thưởng — danh mục Huấn luyện cơ bản có bài riêng. Đây là lệnh cứu mạng.
- Lưu sẵn số phòng khám có trực đêm.
Khi nào cần bác sĩ thú y
Với ngộ độc, câu trả lời gần như luôn là ngay bây giờ: gọi ngay khi nghi chó ăn phải thứ độc, kể cả khi chó chưa có triệu chứng. Gọi lại hoặc quay lại khám nếu trong vài ngày sau khi ăn thuốc chuột mà chó mệt, nướu nhợt, ho, khó thở, chảy máu bất kỳ chỗ nào.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn bả chuột bao lâu thì phát độc?
Với thuốc chuột chống đông máu, triệu chứng chảy máu thường xuất hiện sau khoảng 3–5 ngày hoặc muộn hơn, nên chó có thể trông bình thường trong mấy ngày đầu. Một số loại thuốc chuột trôi nổi gây co giật rất nhanh. Biết chó ăn phải thì đi thú y ngay, đừng chờ triệu chứng.
Chó ăn sô cô la có sao không?
Có thể nguy hiểm, tuỳ loại sô cô la và lượng ăn so với cân nặng. Sô cô la đen và bột ca cao nguy hiểm nhất, sô cô la sữa ít hơn. Gọi bác sĩ thú y ngay, báo loại, số gam và cân nặng của chó để được hướng dẫn.
Chó cắn cóc bị sùi bọt mép phải làm sao?
Giữ đầu chó chúc xuống, xối nước nhẹ từ bên miệng ra và lau sạch lưỡi, nướu trong vài phút, không xối thẳng vào họng. Sau đó gọi thú y và đưa đi, nhất là khi chó run, loạng choạng hay co giật.
Có nên cho chó uống nước muối để nôn ra không?
Không. Nước muối có thể gây ngộ độc muối, oxy già có thể làm loét dạ dày, và có những chất mà gây nôn còn nguy hiểm hơn. Gọi bác sĩ thú y trước; ở phòng khám có thuốc gây nôn an toàn khi thật sự cần.
Chó uống nhầm paracetamol có nguy hiểm không?
Có. Paracetamol độc với chó, có thể hại gan và hồng cầu; ibuprofen, naproxen cũng độc. Đưa chó đi thú y ngay, mang theo vỉ thuốc và ước lượng số viên. Không bao giờ tự cho chó dùng thuốc giảm đau của người.