Nuôi ChóWiki
Tìm
Vận động & đi dạo

Đi dạo cho chó ngửi: vì sao cuộc dạo chậm lại tốt hơn đi nhanh

Cho chó ngửi khi đi dạo giúp chó đọc thế giới bằng mũi, thư thái và mệt vừa đủ hơn đi nhanh bị kéo dây. Dùng dây dài nối yếm, chọn đoạn an toàn, để chó dẫn đường.

Đi dạo cho chó ngửi: vì sao cuộc dạo chậm lại tốt hơn đi nhanh

Cho chó ngửi khi đi dạo không phải chiều hư, mà là cho chó làm đúng việc nó cần nhất ngoài đường. Mũi là cách chó đọc thế giới: một gốc cây, một cột điện chứa thông tin về những con chó đã qua, ai đã đi ngang, chuyện gì vừa xảy ra. Một cuộc dạo chậm, nhiều ngửi thường làm chó thư thái và mệt "vừa đủ" hơn một cuộc đi nhanh bị kéo dây liên tục.

Mũi chó đọc gì trên đường

Chó có bộ máy khứu giác vượt người rất xa: nhiều tế bào thụ cảm mùi hơn hẳn, vùng não xử lý mùi lớn hơn tương ứng, và một cơ quan riêng là cơ quan lá mía (vomeronasal, còn gọi cơ quan Jacobson) nằm trên vòm miệng, dùng nhiều cho các mùi mang tín hiệu xã hội. Cách chó hít vào – thở ra cũng đặc biệt: luồng hít đi sâu vào vùng ngửi, còn luồng thở ra đi ra hai khe bên cánh mũi, nhờ vậy chó ngửi gần như liên tục.

Với chó, vệt nước tiểu trên gốc cây giống một tấm bảng tin. Qua đó, chó có thể nhận ra con nào đã đi qua, con đực hay cái, có thể cả tình trạng sức khoẻ, sinh sản. Ngửi xong rồi tè chồng lên là "để lại lời nhắn". Chuyện chi tiết về thế giới mùi có bài riêng ở chuyên mục Hiểu ngôn ngữ của chó; bài này bàn chuyện dùng nó trong cuộc dạo hằng ngày.

Ngửi làm chó bình tĩnh và lạc quan hơn

Năm 2019, hai nhà nghiên cứu Charlotte Duranton và Alexandra Horowitz công bố một thí nghiệm trên tạp chí Applied Animal Behaviour Science. Một nhóm chó được tập các bài dùng mũi (nosework), nhóm kia tập theo lệnh chủ (heelwork). Sau hai tuần, nhóm dùng mũi phản ứng "lạc quan" hơn trong bài kiểm tra thiên lệch nhận thức — tức là gặp tình huống mơ hồ thì nghiêng về đoán điều tốt. Đây là một nghiên cứu, cỡ mẫu không lớn, nhưng khớp với điều người nuôi lâu năm vẫn thấy: chó được ngửi nhiều thường thư thái hơn.

Ngửi cũng là việc nặng với não. Khi chó dừng lại phân tích một mùi, nó đang xử lý rất nhiều thông tin. Đó là lý do một cuộc dạo chậm có thể làm chó về nhà nằm ngủ ngay, dù quãng đường ngắn.

So sánh hai kiểu đi dạo

Dạo nhanh, kéo đi liên tụcDạo chậm, cho ngửi
NhịpTheo chủ, đều, nhanhTheo mũi chó, có lúc đứng lâu
Quãng đườngXaNgắn hơn
Chó học được gìĐi ra ngoài là bị kéo, phải tranh thủ giật để ngửiĐi ra ngoài có thời gian, không cần giành
Sau cuộc dạoCó khi còn sung, càng tập càng bềnThường nằm nghỉ, thư thái
Hợp vớiMột phần vận động thể lực cho chó khoẻPhần nền mỗi ngày cho mọi chó, nhất là chó già, chó căng thẳng

Không phải chọn một bỏ một. Cuộc dạo tốt thường có cả hai: đoạn đi gọn gàng qua chỗ đông xe, rồi đoạn thả chậm ở chỗ an toàn cho chó ngửi thoả.

Cách đi một cuộc dạo cho ngửi

Chọn đoạn đường

Ở phố Việt, đoạn đáng giá nhất thường là bãi cỏ ven hồ, bờ kè, công viên buổi sáng sớm, con hẻm ít xe, bờ ruộng, bờ đê. Tránh đoạn cỏ vừa phun thuốc, chỗ có rác thức ăn, chỗ người ta hay rải bả chuột. Đổi tuyến vài lần một tuần: chỗ mới có nhiều mùi mới.

Dây dài hơn một chút

Dây dài khoảng 3–5 mét, nối vào yếm chứ không vào vòng cổ, cho chó đi rộng mà không bị giật cổ. Chỉ dùng dây dài ở chỗ thoáng, vắng xe. Không dùng loại dây cuộn tự rút ở đường đông: dây mỏng, khó kiểm soát, dễ cứa tay. Cách chọn yếm, dây có ở chuyên mục Nhà cho chó.

Để chó dẫn, mình giữ an toàn

Ở đoạn an toàn, để chó chọn hướng ngửi. Mình đi theo, dây chùng, không giục. Khi cần đi tiếp, gọi tên chó bằng giọng vui, bước đi, khen khi chó theo. Có thể dùng một từ báo trước như "đi thôi" để chó biết sắp chuyển — dạy từ này như mọi lệnh khác, có thưởng.

Cho phép, nhưng có giới hạn

Chó đòi ngửi phân chó khác, xác chuột, đồ ăn rơi vãi thì không được. Lúc đó dùng lệnh "bỏ qua" đã tập ở nhà (chuyên mục Huấn luyện cơ bản có bài riêng), dẫn chó sang chỗ khác và thưởng.

Cuộc dạo "xả nén" cho chó căng thẳng

Một số huấn luyện viên dùng khái niệm "dạo xả nén" (decompression walk): đưa chó tới chỗ thật vắng, thiên nhiên, dây dài, gần như không ra lệnh, để chó ngửi và đi theo ý mình. Cách làm này hợp với chó mới về nhà, chó hay lo lắng, chó phản ứng mạnh khi gặp chó khác. Ở Việt Nam, chỗ hợp có thể là bờ đê lúc sáng sớm, vườn cây nhà người quen, bãi cỏ ven sông vắng người.

Chó phản ứng với chó khác trên dây là chuyện riêng, cần kế hoạch huấn luyện — xem chuyên mục Vấn đề hành vi. Cuộc dạo xả nén chỉ là một phần giúp chó bớt căng.

Lỗi hay gặp

  • Giật dây mỗi khi chó dừng ngửi. Chó học rằng phải giành giật, lần sau kéo mạnh hơn.
  • Nhìn điện thoại suốt cuộc dạo. Không thấy chó đang ngửi gì — có khi là xương gà, thức ăn thừa, bả độc.
  • Cho ngửi mọi thứ ở mọi chỗ. Ở đoạn đông xe, cổng nhà người khác, cạnh hàng quán thì đi gọn; ngửi để dành cho đoạn an toàn.
  • Nghĩ rằng chậm là không vận động. Với chó già, chó mặt ngắn, chó đang dưỡng bệnh, đi chậm cho ngửi là vừa sức nhất.
  • Đi cùng một vòng mỗi ngày. Chó vẫn thích, nhưng chỗ mới cho nhiều mùi hơn hẳn.

Bắt tay làm: bảy ngày cuộc dạo chậm

  1. Ngày 1–2: chọn một đoạn đường an toàn gần nhà. Đi 15 phút, không giục, đếm xem chó dừng ngửi bao nhiêu chỗ.
  2. Ngày 3: thêm dây dài và yếm ở đoạn thoáng. Tập từ "đi thôi" kèm thưởng.
  3. Ngày 4: đổi sang một tuyến mới. Quan sát chó ngửi kỹ hơn hay không.
  4. Ngày 5: rải vài hạt thức ăn trên bãi cỏ sạch cho chó tìm — bước đầu của bài tập dùng mũi.
  5. Ngày 6–7: ghi lại sau cuộc dạo chó nghỉ thế nào, có bớt bồn chồn buổi tối không.

Khi nào cần bác sĩ thú y

Nếu chó vốn mê ngửi mà bỗng thờ ơ với mọi mùi, ủ rũ, bỏ ăn, hoặc chảy nước mũi có máu, mủ, hắt hơi liên tục, nên đưa đi khám. Chó ăn phải thứ lạ trên đường (bả, xương, thuốc) thì gọi thú y ngay, mang theo phần còn lại hoặc ảnh chụp — cách xử lý ngộ độc có ở chuyên mục Sức khoẻ phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chó đi dạo cứ dừng lại ngửi mãi?

Vì mũi là giác quan chính của chó. Mỗi chỗ ngửi cho chó biết con nào đã qua, đi lúc nào, đang thế nào. Dừng lại ngửi là chó đang "đọc tin", không phải lười đi.

Có nên để chó ngửi thoải mái khi đi dạo không?

Nên, ở đoạn đường an toàn và sạch. Cho chó ngửi nhiều giúp chó thư thái, mệt vừa đủ và đỡ kéo dây. Ở đoạn đông xe, gần đồ ăn rơi vãi hay phân chó khác thì đi gọn qua.

Cho chó ngửi lâu có làm chó hư, không nghe lời không?

Không. Chó hư khi phải giành mới được ngửi. Nếu chủ dạy một từ báo hiệu "đi thôi" có thưởng, chó vẫn được ngửi mà vẫn theo chủ khi cần đi tiếp.

Dây dắt dài bao nhiêu thì hợp để chó ngửi?

Dây khoảng 3–5 mét nối vào yếm hợp với bãi cỏ, bờ kè, đường vắng. Ở phố đông xe thì thu ngắn lại cho chó đi sát. Dây cuộn tự rút không hợp đường đông vì khó giữ.

Chó già có cần đi dạo nhiều không?

Chó già cần đi dạo đều mỗi ngày nhưng ngắn và chậm hơn. Cuộc dạo cho ngửi rất hợp với chó già vì nhẹ cho khớp mà vẫn cho não làm việc.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store