Chó mang thai khoảng 63 ngày tính từ lúc rụng trứng, thường đẻ trong khoảng 58–68 ngày sau lần phối. Việc của chủ nuôi là đưa chó đi khám xác nhận thai, cho ăn đúng giai đoạn, chuẩn bị ổ đẻ yên tĩnh, theo dõi nhiệt độ những ngày cuối — và biết rõ những dấu hiệu phải gọi bác sĩ thú y ngay, vì đẻ khó ở chó diễn biến tính bằng giờ.
Biết chó có thai bằng cách nào
Ba tuần đầu chó gần như không có dấu hiệu gì. Một số chó ăn kém, mệt nhẹ quanh tuần thứ ba; từ khoảng tuần thứ tư, núm vú hồng và to hơn; bụng lớn rõ từ khoảng tuần thứ năm, sáu. Nhưng những dấu hiệu này không chắc chắn: chó cái có thể "mang thai giả" sau kỳ động dục — bụng to, căng sữa, làm ổ, giữ đồ chơi như giữ con — mà không có thai thật.
Cách xác nhận do bác sĩ thú y làm:
| Cách | Từ khoảng ngày | Cho biết gì |
|---|---|---|
| Siêu âm | 25–30 sau phối | Có thai, thai còn sống (thấy tim thai), ước tuổi thai; không đếm chính xác số con |
| Xét nghiệm máu (relaxin) | khoảng 25–30 | Có thai hay không |
| Sờ bụng | khoảng 28–35 | Chỉ bác sĩ có kinh nghiệm, dễ nhầm |
| Chụp X-quang | sau khoảng 45, tốt nhất tuần cuối | Đếm số con nhờ xương đã cứng; xem cỡ đầu thai so với khung chậu |
Biết số con là thông tin quan trọng nhất trước ngày đẻ: bạn sẽ biết khi nào chó đã đẻ xong, hay còn con kẹt bên trong.
Chăm chó mang thai theo từng giai đoạn
Hai phần ba đầu (đến khoảng ngày 40)
Cho ăn bình thường, không cần tăng khẩu phần. Thai lớn chậm trong giai đoạn này; cho ăn nhiều sớm chỉ làm chó mẹ béo, đẻ khó hơn. Vận động đều nhưng nhẹ, tránh nhảy cao, chơi xô đẩy mạnh với chó khác.
Một phần ba cuối (khoảng ngày 40 đến khi đẻ)
Thai lớn nhanh, nhu cầu năng lượng tăng dần. Nhiều bác sĩ khuyên chuyển dần sang thức ăn cho chó con loại "hoàn chỉnh và cân bằng" — giàu năng lượng, đạm, khoáng hơn — và chia nhiều bữa nhỏ vì bụng chật. Lượng tăng bao nhiêu thì theo bác sĩ thú y và thể trạng chó mẹ.
Không tự bổ sung canxi trong lúc mang thai. Bổ sung canxi nhiều trước khi đẻ được cho là làm tăng nguy cơ sốt sữa (hạ canxi máu) sau khi đẻ — điều ngược hẳn với suy nghĩ "bổ cho mẹ". Cũng không tự cho thuốc tẩy giun, thuốc trị ve hay vaccine trong thai kỳ; nhiều loại không an toàn cho thai. Hỏi bác sĩ thú y trước mọi thứ.
Những việc nên tránh
- Tắm bằng hoá chất mạnh, dùng thuốc diệt ve không rõ an toàn.
- Cho chó mẹ tiếp xúc với chó lạ, chó ốm.
- Đi xa, chở chó trên đường xóc những tuần cuối.
- Để chó mẹ ngoài trời nắng nóng, mưa lạnh.
Chuẩn bị ổ đẻ
Khoảng 1–2 tuần trước ngày dự sinh, chuẩn bị một ổ đẻ (thùng đẻ) và cho chó mẹ làm quen ngủ ở đó:
- Đủ rộng để chó mẹ nằm duỗi thẳng và còn chỗ cho đàn con; thành đủ cao để chó con không bò ra nhưng chó mẹ bước qua dễ.
- Nhiều người làm thêm một thanh chắn quanh thành, cách đáy vài phân, để chó mẹ không đè con vào thành.
- Lót bằng báo cũ, khăn, tấm lót thấm — dễ thay. Không dùng chăn dày, chó con dễ chui lạc.
- Đặt ở chỗ yên tĩnh, ấm, khô, không gió lùa, xa lối đi lại. Mùa rét miền Bắc cần nguồn ấm an toàn cho chó con (đèn sưởi treo cao một góc để chó con bò ra chỗ mát được).
Chuẩn bị sẵn: khăn sạch, nhiệt kế, găng tay, kéo sạch và chỉ sạch (chỉ dùng khi bác sĩ hướng dẫn), cân nhà bếp để cân chó con, sổ ghi giờ, và số điện thoại phòng khám thú y có trực đêm. Hỏi trước bác sĩ: nếu đẻ khó lúc nửa đêm thì đi đâu.
Dấu hiệu sắp đẻ và các giai đoạn
Từ khoảng ngày 55, đo nhiệt độ hậu môn của chó mẹ hai lần mỗi ngày. Nhiệt độ thường của chó khoảng 38–39°C. Khi thân nhiệt tụt xuống dưới khoảng 37,8°C (với chó nhỏ có khi thấp hơn), chó thường đẻ trong vòng 12–24 giờ tới. Dấu hiệu này hay gặp nhưng không phải chó nào cũng rõ.
- Giai đoạn 1 (thường 6–12 giờ, có thể tới 24 giờ): bồn chồn, cào ổ, thở dốc, run, bỏ ăn, có thể nôn. Cổ tử cung mở ra; bên ngoài chưa thấy rặn.
- Giai đoạn 2: rặn thấy rõ, chó con ra. Mỗi con thường cách nhau khoảng 30 phút đến 1 giờ, có khi lâu hơn khi chó mẹ nghỉ.
- Giai đoạn 3: nhau thai ra, thường sau mỗi con. Đếm số nhau — nhau sót có thể gây nhiễm trùng.
Chó mẹ thường tự xé màng ối, liếm con cho thở, cắn dây rốn. Bạn chỉ can thiệp khi chó mẹ bỏ mặc: lau màng ở mũi miệng chó con, lau khô bằng khăn — và gọi bác sĩ để được hướng dẫn tiếp.
Khi nào gọi bác sĩ thú y ngay
| Tình huống | Vì sao nguy |
|---|---|
| Rặn mạnh, liên tục khoảng 20–30 phút mà không ra con | Có thể con kẹt, ngôi thai sai |
| Quá 2 giờ (nhiều tài liệu nói 2–4 giờ) giữa hai con mà biết còn con bên trong | Tử cung có thể đã mệt (đờ tử cung) |
| Dịch xanh đen ra trước con đầu tiên | Nhau có thể đã bong, thai thiếu oxy |
| Đã quá ngày 65–68 sau phối, hoặc thân nhiệt đã tụt hơn 24 giờ mà chưa vào cơn | Thai quá ngày, nguy cho cả mẹ lẫn con |
| Chảy máu tươi nhiều, chó mẹ lả, sốt, nôn liên tục | Nguy cơ cho mẹ |
| Con kẹt giữa chừng ở cửa mình | Gọi ngay để được hướng dẫn, đừng kéo mạnh |
Các giống mặt ngắn, đầu to như Bulldog Anh, Bulldog Pháp thường khó đẻ tự nhiên; nhiều ca được bác sĩ lên kế hoạch mổ lấy thai từ trước. Nếu chó nhà bạn là các giống này, bàn với bác sĩ từ khi xác nhận thai.
Sau khi đẻ: chó mẹ và chó con
- Chó con bú sữa đầu trong những giờ đầu tiên — sữa đầu mang kháng thể bảo vệ chó con những tuần đầu. Con nào yếu, không tìm được vú, gọi bác sĩ.
- Giữ ấm: chó con mới sinh chưa tự giữ được thân nhiệt. Chó con lạnh sẽ không bú được.
- Cân mỗi ngày cùng giờ: chó con khoẻ tăng cân đều. Con nào không tăng hoặc sụt hai ngày liền thì báo bác sĩ.
- Dịch âm đạo màu nâu đỏ sẫm, không hôi, có thể kéo dài vài tuần. Dịch hôi, có mủ, chó mẹ sốt, bỏ con là dấu hiệu nhiễm trùng.
- Sốt sữa (hạ canxi máu): hay gặp trong vài tuần đầu cho bú, nhất là chó nhỏ đẻ nhiều con. Dấu hiệu: bồn chồn, thở dốc, run, đi cứng, co giật. Đây là ca cấp cứu — đi thú y ngay, không tự cho uống canxi.
- Vú: kiểm tra mỗi ngày; vú đỏ, nóng, cứng, đau là viêm vú — gọi bác sĩ.
Chó con ăn gì, cai sữa thế nào, tách mẹ lúc mấy tuần là chủ đề của danh mục Nuôi chó con. Nếu bạn không định cho chó sinh sản tiếp, hãy hỏi bác sĩ thú y về triệt sản và thời điểm phù hợp.
Bắt tay làm: lịch 9 tuần
- Tuần 4: khám, siêu âm xác nhận thai. Hỏi bác sĩ về dinh dưỡng, thuốc nào được dùng.
- Tuần 6: bắt đầu chuyển dần thức ăn theo tư vấn, chia nhiều bữa.
- Tuần 7: chụp X-quang đếm số con nếu bác sĩ khuyên. Làm ổ đẻ, cho chó mẹ quen.
- Tuần 8: đo nhiệt độ hai lần mỗi ngày; chuẩn bị đồ, lưu số phòng khám trực đêm.
- Ngày đẻ: ghi giờ từng con ra, đếm nhau, cân con. Gọi bác sĩ theo bảng trên.
Câu hỏi thường gặp
Chó mang thai bao lâu thì đẻ?
Khoảng 63 ngày tính từ lúc rụng trứng. Vì thời điểm phối có thể lệch so với rụng trứng, chó thường đẻ trong khoảng 58–68 ngày sau lần phối. Quá ngày 68 mà chưa đẻ nên gọi bác sĩ thú y.
Làm sao biết chó có thai?
Chắc chắn nhất là siêu âm từ khoảng ngày 25–30 sau phối, hoặc xét nghiệm máu tìm hormone relaxin. Bụng to, núm vú hồng chỉ là dấu hiệu gợi ý, vì chó cái có thể mang thai giả. Chụp X-quang sau khoảng ngày 45 giúp đếm số con.
Chó mang thai có nên cho uống canxi không?
Không nên tự bổ sung canxi trong lúc mang thai. Bổ sung canxi nhiều trước khi đẻ được cho là làm tăng nguy cơ sốt sữa sau đẻ. Chó mẹ ăn thức ăn hoàn chỉnh theo tư vấn thú y là đủ.
Khi nào chó đẻ khó cần đi thú y?
Khi chó rặn mạnh 20–30 phút không ra con, khi quá 2 giờ giữa hai con mà còn con bên trong, khi có dịch xanh đen trước con đầu, khi quá ngày mà chưa vào cơn, hoặc khi chó mẹ lả, chảy máu nhiều. Gọi bác sĩ ngay, không chờ.
Chó mẹ run, co giật sau khi đẻ là bị gì?
Thường là sốt sữa (hạ canxi máu), hay gặp trong vài tuần đầu cho con bú, nhất là ở chó nhỏ đẻ nhiều con. Đây là ca cấp cứu: đưa chó mẹ đi thú y ngay, tạm tách chó con ra và giữ ấm chúng.