Nuôi ChóWiki
Tìm
Chó theo từng tuổi

Chó già lú lẫn: hội chứng suy giảm nhận thức ở chó và cách chăm

Chó già đứng nhìn tường, kẹt góc nhà, thức đêm, quên chỗ đi vệ sinh có thể mắc hội chứng suy giảm nhận thức. Cần loại trừ bệnh khác, giữ nếp sống đều.

Chó già lú lẫn: hội chứng suy giảm nhận thức ở chó và cách chăm

Chó già lú lẫn — tên y khoa là hội chứng suy giảm nhận thức ở chó (CCD) — là khi não lão hoá làm chó mất phương hướng, đứng nhìn tường, kẹt ở góc nhà, thức đêm đi lại, quên chỗ đi vệ sinh, bớt chào đón người thân. Bệnh không chữa khỏi nhưng làm chậm và làm nhẹ được, và bước đầu tiên luôn là để bác sĩ thú y loại trừ những bệnh khác trông giống hệt lú lẫn.

Hội chứng suy giảm nhận thức ở chó là gì

Khi chó già đi, não cũng thay đổi: tế bào thần kinh giảm, các mảng protein beta-amyloid tích tụ, lưu lượng máu và khả năng dùng năng lượng của não giảm. Nhiều thay đổi này giống với những gì thấy ở người mắc bệnh Alzheimer, nên CCD hay được ví là "Alzheimer của chó". Ví vậy để dễ hiểu, nhưng hai bệnh không hoàn toàn giống nhau.

CCD thường bị bỏ sót vì chủ nghĩ "già thì thế". Các nghiên cứu khảo sát chủ nuôi ở nhiều nước đều cho thấy số chó có dấu hiệu lú lẫn cao hơn nhiều so với số chó được chẩn đoán. Dự án Lão hoá ở Chó (Dog Aging Project) ở Mỹ, trong một phân tích công bố năm 2022, thấy nguy cơ CCD tăng rõ theo từng năm tuổi sau khoảng 10 tuổi, và chó ít vận động có nguy cơ cao hơn — dù chưa kết luận được vận động có phòng bệnh hay không.

Dấu hiệu: nhớ theo chữ DISHAA

Giới thú y hành vi dùng chữ viết tắt tiếng Anh DISHAA để gom các nhóm dấu hiệu. Dịch ra cho dễ dùng:

NhómDấu hiệu hay gặp
D – Mất phương hướngĐứng nhìn tường hay vào khoảng không; kẹt sau ghế, góc nhà, không biết lùi ra; đứng nhầm bên bản lề của cửa; lạc trong chính sân nhà
I – Thay đổi giao tiếpÍt chào đón người nhà; không nhận ra người quen; đòi bám dính hoặc ngược lại, lánh đi; cáu với chó khác
S – Rối loạn ngủ thứcNgủ ngày, thức đêm; đi lại, rên, sủa ban đêm không rõ lý do
H – Quên nếp đi vệ sinhTè, ị trong nhà ngay sau khi vừa đi dạo về; không ra hiệu đòi ra ngoài
A – Thay đổi hoạt độngĐi vòng vòng, đi tới đi lui vô định; liếm lặp đi lặp lại; hoặc ngược lại, ít quan tâm mọi thứ, không chơi
A – Lo âuBồn chồn, sợ những thứ trước đây không sợ, lo âu khi chủ đi vắng tăng lên

Nhiều tài liệu thêm nhóm thứ bảy: giảm khả năng học và nhớ — quên lệnh đã thuộc, phản ứng chậm. Có các bảng chấm điểm dành cho chủ, như thang CCDR do nhóm Hannah Salvin (Úc) xây dựng, giúp bác sĩ theo dõi mức độ theo thời gian.

Loại trừ trước: những bệnh trông giống lú lẫn

CCD là chẩn đoán "sau cùng" — chỉ đặt ra khi đã loại trừ các nguyên nhân khác. Đây là lý do không nên tự kết luận ở nhà:

  • Đau (viêm khớp, đau răng, đau lưng) làm chó thức đêm, cáu, đi lại.
  • Mù, điếc dần làm chó trông lạ lẫm, giật mình, mất hướng.
  • Bệnh thận, tiểu đường, bệnh tuyến thượng thận, nhiễm trùng tiểu làm chó tiểu nhiều, tè bậy.
  • Bệnh gan, tuyến giáp và một số rối loạn chuyển hoá ảnh hưởng tới não.
  • U não, đột quỵ, hội chứng tiền đình — khi dấu hiệu xuất hiện đột ngột: nghiêng đầu, đi vòng một chiều, mắt giật, ngã.
  • Tác dụng phụ thuốc đang dùng.

Bác sĩ thú y sẽ hỏi kỹ, khám thần kinh, xét nghiệm máu, nước tiểu, đo huyết áp và có thể chụp chiếu tuỳ trường hợp. CCD thường tiến triển từ từ qua nhiều tháng; thay đổi trong vài ngày gần như luôn là bệnh khác.

Điều trị: làm chậm và làm nhẹ

Không có thuốc chữa khỏi CCD. Các hướng mà bác sĩ thú y có thể kết hợp:

  • Thuốc kê đơn hỗ trợ chức năng não, được cấp phép cho CCD ở một số nước — hiệu quả khác nhau giữa các con chó. Chỉ dùng theo đơn.
  • Chế độ ăn: một số thức ăn kê đơn bổ sung chất chống oxy hoá, axit béo omega-3, chất béo chuỗi trung bình (MCT) đã có nghiên cứu cho thấy cải thiện một số dấu hiệu. Hỏi bác sĩ trước khi đổi.
  • Thuốc hỗ trợ giấc ngủ, giảm lo âu khi chó thức đêm, hoảng loạn — chỉ theo đơn. Không tự cho thuốc ngủ, thuốc an thần của người.
  • Điều trị đau và bệnh đi kèm: nhiều chó "đỡ lú" hẳn khi được giảm đau khớp, chữa răng.
  • Kích thích trí óc và vận động — phần của chủ nuôi, bên dưới.

Bắt tay làm: sắp nhà và lịch sống cho chó lú lẫn

Giữ mọi thứ đều đặn

  • Giờ ăn, giờ dạo, giờ đi vệ sinh, giờ ngủ cố định. Chó lú lẫn bám vào nếp quen để định hướng.
  • Không đổi chỗ đồ đạc, ổ nằm, bát ăn.
  • Dắt chó ra chỗ đi vệ sinh thường xuyên hơn: sau khi ngủ dậy, sau khi ăn, trước giờ ngủ. Khen như thời chó con. Không mắng khi chó tè bậy — chó không cố ý, mắng chỉ làm nó thêm lo.

Làm nhà an toàn

  • Chắn những góc hẹp, khe sau tủ, sau bồn cầu nơi chó hay kẹt.
  • Chặn cầu thang, mép hồ nước, ao, bể cá ngoài sân.
  • Cổng, hàng rào phải thật chắc: chó lú lẫn có thể lang thang ra đường mà không biết đường về.
  • Đèn ngủ nhỏ ở lối đi và chỗ ngủ ban đêm.
  • Nếu chó hay đi lại ban đêm: quây một khu nhỏ an toàn có ổ, nước, tấm lót.

Giữ đầu óc chó hoạt động

  • Đi dạo ngắn mỗi ngày, cho ngửi tự do — ngửi là bài tập trí não tự nhiên nhất.
  • Bánh đố đồ ăn mức dễ, giấu hạt trong khăn, tìm đồ bằng mũi trong phòng.
  • Ôn lại lệnh đơn giản đã thuộc, hoặc dạy trò mới rất dễ, buổi 2–3 phút. Thành công nhỏ làm chó vui.
  • Ban ngày giữ chó thức và hoạt động nhẹ, ra nắng sáng — giúp ban đêm ngủ tốt hơn.

Nhật ký

Ghi mỗi ngày: số lần tè bậy, số giờ thức đêm, có lạc hay kẹt không, có chào đón người nhà không. Sau vài tuần, nhật ký cho thấy bệnh đang ổn, nặng thêm hay thuốc có tác dụng — điều rất khó nhớ bằng cảm giác.

Sống với chó lú lẫn — cho cả người

Chăm chó lú lẫn mệt, nhất là những đêm chó sủa liên tục. Cả nhà nên chia ca, và đừng ngại nói với bác sĩ thú y rằng bạn đang kiệt sức — có những điều chỉnh thuốc giúp cả chó lẫn người ngủ được. Hãy nhớ con chó không làm phiền bạn; nó đang lạc trong chính ngôi nhà của mình. Một bàn tay đặt lên lưng, giọng nói quen thuộc thường làm nó dịu lại. Khi bệnh tiến triển nặng, bài Chăm sóc chó những năm cuối đời trong cùng danh mục bàn về cách đánh giá chất lượng sống.

Khi nào cần bác sĩ thú y

  • Ngay khi thấy hai, ba dấu hiệu trong bảng DISHAA kéo dài nhiều tuần — để loại trừ bệnh khác và bắt đầu sớm.
  • Đi ngay khi thay đổi xuất hiện đột ngột: nghiêng đầu, đi vòng tròn một chiều, mắt giật, ngã, co giật, đột nhiên không đứng được.
  • Khi chó thức đêm, hoảng loạn nhiều ngày liên tiếp.
  • Khi chó bỏ ăn, sụt cân, không còn nhận ra người nhà.

Câu hỏi thường gặp

Chó già bị lú lẫn có biểu hiện gì?

Chó đứng nhìn tường, kẹt ở góc nhà, thức đêm đi lại hoặc sủa, quên chỗ đi vệ sinh, ít chào đón người nhà, đi vòng vòng vô định, lo âu hơn. Các dấu hiệu này thường tăng dần qua nhiều tháng. Cần bác sĩ thú y loại trừ đau, mù, điếc và bệnh nội khoa trước khi kết luận.

Chó lú lẫn có chữa được không?

Không chữa khỏi được, nhưng có thể làm chậm và làm nhẹ bằng thuốc kê đơn, chế độ ăn hỗ trợ não, điều trị đau đi kèm, lịch sinh hoạt đều đặn và kích thích trí óc hằng ngày. Bắt đầu càng sớm, hiệu quả càng tốt.

Vì sao chó già hay thức đêm sủa?

Có thể do hội chứng suy giảm nhận thức làm đảo lộn nhịp ngủ, nhưng cũng có thể do đau khớp, cần đi tiểu nhiều, mất thị lực hay thính lực. Giữ chó hoạt động ban ngày, cho ra nắng sáng, đèn ngủ nhỏ ban đêm, và đưa đi khám để tìm nguyên nhân.

Chó mấy tuổi thì bị lú lẫn?

Dấu hiệu thường xuất hiện từ khoảng 10 tuổi trở lên ở chó vừa và nhỏ, và nguy cơ tăng theo từng năm tuổi. Chó to có thể biểu hiện sớm hơn vì già nhanh hơn. Không phải chó già nào cũng bị.

Chó lú lẫn đi vệ sinh bậy có nên phạt không?

Không. Chó không cố ý mà quên nếp do não lão hoá; phạt chỉ làm nó lo âu hơn. Dắt chó ra ngoài thường xuyên hơn, khen khi đi đúng chỗ, dùng tấm lót ở khu ngủ, và đưa đi khám loại trừ bệnh tiết niệu.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store