Chó con cắn tay, gặm đồ là hành vi bình thường: chúng khám phá thế giới bằng miệng, chơi bằng miệng và ngứa lợi khi thay răng (khoảng 3–6 tháng). Việc của chủ không phải là cấm cắn, mà là dạy chó con cắn nhẹ dần rồi thôi cắn da người, và cho nó thứ đúng để gặm. Cách làm: dừng chơi ngay khi răng chạm da mạnh, đổi sang đồ gặm, cho chó con ngủ đủ, không đánh, không bóp mõm.
Vì sao chó con cắn nhiều đến vậy
Chó con không có tay. Mọi thứ — cầm, kéo, thử xem cái này là gì, mời anh em chơi — đều làm bằng miệng. Trong ổ, chó con vật nhau, cắn tai, cắn chân nhau suốt ngày. Về nhà mới, bàn tay, ống quần, dép của người thay vào vị trí anh chị em.
Thêm vào đó là răng. Răng sữa nhọn như kim, đủ 28 chiếc vào khoảng 6–8 tuần. Từ khoảng 3–4 tháng, răng vĩnh viễn bắt đầu mọc đẩy răng sữa rụng, và bộ 42 răng trưởng thành thường đủ vào khoảng 6–7 tháng. Trong giai đoạn này lợi ngứa, có khi đau, chó con gặm mọi thứ để dễ chịu hơn. Thấy chút máu hồng trên đồ chơi, hay nhặt được một chiếc răng sữa nhỏ — bình thường.
Cuối cùng, chó con hay cắn dữ nhất khi quá mệt — như trẻ nhỏ quấy khóc lúc buồn ngủ. Nhiều người nuôi kể chó con "điên" vào một giờ nhất định buổi tối: chạy vòng, cắn mọi thứ. Thường đó là chó con cần ngủ.
Cắn nhẹ: bài học quan trọng nhất của năm đầu
Ian Dunbar — bác sĩ thú y, nhà hành vi học, người mở lớp học chó con đầu tiên ở California — coi kiểm soát lực cắn (bite inhibition) là bài học quan trọng nhất của chó con. Lý do: bất kỳ con chó nào cũng có thể cắn khi bị đau, bị dẫm phải, bị dồn vào góc. Một con chó đã học cắn nhẹ từ nhỏ, khi buộc phải cắn, thường chỉ ngoạm cảnh cáo mà không gây thương tích. Bài học này học dễ nhất trước khoảng 4–5 tháng, khi hàm chó con còn yếu.
Vì vậy mục tiêu đi theo hai bước:
- Trước: dạy chó con cắn nhẹ dần — giảm lực.
- Sau: dạy chó con thôi đặt răng lên da người — giảm tần suất.
Cấm tuyệt đối mọi cái cắn ngay từ đầu (đánh, quát mỗi lần răng chạm tay) có thể khiến chó con thôi cắn trước mặt chủ nhưng không bao giờ học được lực cắn nhẹ.
Cách dạy cắn nhẹ từng bước
Bước 1: chơi bằng đồ chơi, không bằng tay trần
Dùng đồ chơi dài — dây thừng, thú bông dài, đồ chơi kéo — để tay ở xa miệng chó con. Đừng chơi kiểu vờn tay, khều mõm, vật lộn bằng tay: đó là đang dạy chó con rằng tay người là đồ chơi.
Bước 2: răng chạm da mạnh thì cuộc chơi dừng
- Khi răng chạm da mạnh: nói một từ ngắn, bình tĩnh ("ui" hoặc "thôi"), rút tay về, đứng yên hoặc quay đi khoảng 10–20 giây.
- Chó con bình tĩnh lại thì quay lại chơi tiếp bằng đồ chơi.
- Nếu chó con cắn tiếp ngay, ra khỏi khu quây vài phút, hoặc đặt chó con vào chỗ nghỉ có đồ gặm.
Mẹo kêu "ăng ẳng" giống tiếng chó con khác kêu khi bị đau được nhiều người dùng. Với một số chó con hiệu quả, nhưng với một số con khác lại làm chúng hăng hơn. Thử và quan sát; không hiệu quả thì chuyển sang dừng chơi lặng lẽ.
Bước 3: khen khi miệng mềm
Khi chó con ngậm tay rất nhẹ, liếm, hoặc tự nhả ra — đánh dấu "đúng rồi" và cho một hạt thưởng. Đây là phần nhiều người quên: chỉ dừng chơi khi cắn đau thì chó con biết cái không nên làm, nhưng thưởng lúc miệng mềm mới cho nó biết cái nên làm.
Bước 4: từ từ thu hẹp
Khi chó con đã cắn nhẹ hơn hẳn, nâng tiêu chuẩn: cả những cái ngậm vừa phải cũng làm cuộc chơi dừng. Đến khoảng 5–6 tháng, mục tiêu là chó con không đặt răng lên da người nữa, trừ khi được mời chơi bằng đồ chơi.
Đổi đồ gặm: cho chó con thứ đúng để nhai
| Chó con đang gặm | Đổi sang | Cách đổi |
|---|---|---|
| Tay, ống quần | Đồ chơi dây thừng, thú bông dài | Dừng chuyển động (chân đứng yên), đưa đồ chơi lắc trước mũi |
| Dép, giày | Đồ chơi cao su mềm cho chó con | Cất dép lên cao; đặt đồ chơi ở nơi chó con hay tìm dép |
| Chân bàn, chân ghế gỗ | Đồ gặm nhồi đồ ăn để lạnh | Quây khu chó con khi không trông được |
| Dây điện, sạc điện thoại | — (không đổi, phải loại bỏ) | Bọc ống, kéo dây lên cao, rút sạc khi không dùng — nguy cơ điện giật |
| Cây cảnh, đất trong chậu | Đồ gặm khác | Đưa chậu lên cao; một số cây độc với chó — danh mục nhà cho chó có danh sách |
Đồ gặm hợp cho chó con mọc răng
- Đồ chơi cao su mềm dành riêng cho chó con, nhồi pate hoặc hạt ngâm rồi để ngăn đá vài giờ — lạnh làm dịu lợi.
- Khăn ướt vặn xoắn, để ngăn đá (chỉ cho gặm khi có người trông, bỏ khi bị xé vụn).
- Cà rốt to để lạnh, cỡ không nuốt được.
- Xoay vòng 3–4 món, mỗi ngày đưa ra vài món — đồ "mới" luôn hấp dẫn hơn.
Tránh: xương, đồ gặm quá cứng (sừng, gạc, xương ống khô) — răng sữa và răng mới mọc dễ mẻ, gãy. Bài gặm xương trong danh mục dinh dưỡng nói kỹ.
Đừng làm những điều này
- Đánh vào mõm, bóp mõm, búng mũi: chó con sợ tay người, có thể cắn mạnh hơn để tự vệ, hoặc học né tay khi bạn cần khám miệng sau này.
- Thọc ngón tay vào họng, ghì hàm: cùng lý do.
- Lật ngửa, đè chó con xuống ("alpha roll"): dựa trên thuyết "con đầu đàn" đã lỗi thời — AVSAB đã có tuyên bố từ 2008 rằng phần lớn vấn đề hành vi không phải do chó tranh quyền đầu đàn. Đè chó con làm nó hoảng sợ, có thể dẫn tới cắn phòng vệ.
- Chạy, kêu thét khi bị cắn ống quần: với chó con, chạy là mời đuổi.
- Để trẻ nhỏ chơi đùa vờn tay với chó con không có người lớn hướng dẫn.
Giờ "điên" buổi tối và giấc ngủ
Chó con 2–4 tháng cần ngủ rất nhiều — tham khảo 18–20 tiếng mỗi ngày. Nhiều chó con cắn dữ vì thức quá lâu, bị bế chơi liên tục. Cách làm:
- Lập nhịp: thức chơi khoảng một giờ, rồi đưa đi vệ sinh, rồi cho vào khu nghỉ yên tĩnh với một đồ gặm.
- Thấy chó con bắt đầu "điên" — chạy vòng, cắn mọi thứ — đó thường là tín hiệu buồn ngủ, không phải tín hiệu cần chơi thêm.
- Có khu quây an toàn để chó con nghỉ khi người lớn không trông được.
Bắt tay làm: kế hoạch 2 tuần
- Dọn nhà: dây điện, dép, đồ nhỏ, cây cảnh lên cao.
- Đặt 2–3 đồ gặm ở mỗi khu chó con hay chơi.
- Cả nhà thống nhất một từ dừng ("ui") và cách dừng chơi.
- Mỗi ngày vài buổi chơi kéo co ngắn bằng đồ chơi, thưởng khi chó con nhả theo hiệu lệnh (bài dạy nhả đồ có trong danh mục huấn luyện cơ bản).
- Lập lịch ngủ trưa, ngủ chiều cho chó con.
Khi nào cần bác sĩ thú y hoặc chuyên gia
- Răng sữa không rụng trong khi răng vĩnh viễn đã mọc cạnh (hai hàng răng) — hay gặp ở chó nhỏ, cần bác sĩ xem.
- Chó con bỏ ăn, chảy nhiều máu ở miệng, sưng mặt.
- Chó con hơn 4–5 tháng vẫn cắn rất mạnh, cắn kèm gầm gừ, đông cứng người, hoặc cắn khi bị chạm vào đồ ăn, đồ chơi — đây không còn là cắn đùa. Nhờ huấn luyện viên dùng phương pháp thưởng hoặc chuyên gia hành vi sớm.
Câu hỏi thường gặp
Chó con cắn tay phải làm sao?
Chơi bằng đồ chơi dài thay vì tay trần, dừng cuộc chơi ngay khi răng chạm da mạnh, khen khi chó con ngậm nhẹ hoặc tự nhả. Cho chó con ngủ đủ và có đồ gặm phù hợp. Không đánh, không bóp mõm.
Chó con mấy tháng thì hết cắn?
Cắn đùa thường giảm rõ sau khi thay răng xong, khoảng 6–7 tháng, nếu chó con được dạy cắn nhẹ và có đồ gặm đúng. Chó con không được dạy có thể giữ thói quen ngậm tay lâu hơn.
Chó con thay răng có đau không?
Chó con thay răng thường ngứa và ê lợi, nên gặm nhiều hơn, có khi thấy chút máu trên đồ chơi. Đồ gặm cao su mềm để lạnh giúp dịu lợi. Chó con bỏ ăn, sưng mặt, hoặc mọc hai hàng răng thì cần đi khám.
Có nên đánh vào mõm khi chó con cắn?
Không. Đánh, bóp mõm làm chó con sợ tay người, có thể cắn mạnh hơn để tự vệ và né tay khi cần khám miệng. Dừng chơi, đổi sang đồ gặm và khen khi miệng mềm hiệu quả hơn.
Vì sao chó con hay cắn dữ vào buổi tối?
Thường do chó con quá mệt, cần ngủ. Chó con 2–4 tháng cần ngủ rất nhiều; khi thấy chó con chạy vòng, cắn mọi thứ, hãy đưa đi vệ sinh rồi cho vào khu nghỉ yên tĩnh với một đồ gặm.