Bộ đồ dắt chó cơ bản gồm ba món: một vòng cổ dẹt vừa khít có gắn thẻ tên ghi số điện thoại (đeo cả ngày), một chiếc yếm vừa người để móc dây khi dắt, và một sợi dây cố định dài khoảng 1,5–2 m. Chó nhỏ, chó mặt ngắn, chó bị bệnh khí quản nên dắt bằng yếm; không dùng vòng xiết, vòng gai, vòng điện cho bất kỳ con chó nào.
Vòng cổ: để đeo thẻ tên, không phải để kéo
Chọn loại
- Vòng dẹt khoá cài nhựa hoặc khoá kim loại: loại phổ biến, đủ dùng cho hầu hết chó. Khoá kim loại chắc hơn với chó lớn khoẻ.
- Vòng chống tuột giới hạn (martingale): có một đoạn vòng nhỏ siết lại một chút khi bị kéo, nhưng chỉ tới một giới hạn, không thắt nghẹt. Hợp với giống đầu nhỏ hơn cổ như chó săn thỏ, vì vòng dẹt dễ tuột qua đầu. Phải chỉnh để khi siết hết cỡ vẫn vừa khít, không bóp cổ.
- Vòng tự bung: có khoá bung ra khi bị kéo mạnh. Hữu ích khi chó ở một mình, tránh trường hợp vòng mắc vào hàng rào, nan lồng. Không dùng để móc dây dắt.
Đeo vừa thế nào
Quy tắc hai ngón tay: luồn vừa hai ngón tay giữa vòng và cổ chó. Lỏng hơn, chó lùi lại là tuột vòng; chặt hơn, cọ trầy da, nóng ẩm gây viêm. Chó con lớn rất nhanh: kiểm tra vòng mỗi tuần. Vòng cổ để quên quá chặt trên chó con đang lớn có thể cứa vào da, thành vết thương sâu.
Vì sao không nên móc dây vào vòng cổ ở mọi con chó
Khi chó kéo, toàn bộ lực dồn vào cổ, đè lên khí quản. Với chó khoẻ không kéo, dắt bằng vòng cổ không sao. Nhưng với chó nhỏ, chó mặt ngắn, chó bị xẹp khí quản, chó kéo mạnh, yếm là lựa chọn an toàn hơn.
Yếm: chọn đúng kiểu
| Kiểu yếm | Móc dây ở | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Yếm chữ Y móc lưng | Lưng | Thoải mái, không đè cổ, dễ mặc | Không giúp bớt kéo; chó kéo vẫn kéo được thoải mái |
| Yếm móc trước ngực | Giữa ngực | Khi chó kéo, lực xoay chó về phía người, giúp bớt kéo trong lúc đang dạy đi dây lỏng | Phải vừa khít, không xệ lệch; dây dễ vướng chân trước |
| Yếm hai điểm móc | Lưng và ngực | Linh hoạt, kiểm soát tốt chó lớn bằng dây hai đầu | Đắt hơn, nhiều khoá hơn |
| Yếm dạng áo vải | Lưng | Hợp chó rất nhỏ, dễ mặc | Nóng, ẩm; không hợp mùa nóng Việt Nam nếu mặc lâu |
Có ý kiến rằng yếm có dải nằm ngang trước vai làm hạn chế cử động chân trước; các nghiên cứu về chuyện này còn ít và kết quả chưa thống nhất. Cách thực tế: chọn yếm chữ Y để phần ngực không chặn khớp vai, quan sát chó đi có bước tự nhiên không.
Mặc vừa
- Luồn được hai ngón tay dưới mọi dải.
- Dải dưới nách cách nách khoảng một bàn tay nhỏ, không cọ vào nách.
- Kéo nhẹ yếm về phía trước, yếm không tuột qua đầu.
- Kiểm da dưới nách sau mỗi lần dắt trong tuần đầu; đỏ, rụng lông là cọ xát.
- Tháo yếm khi ở nhà; mặc cả ngày trong khí hậu ẩm dễ gây hăm, nấm.
Dây dắt: dây cố định là chính
- Dây cố định 1,5–2 m: đủ dài để chó ngửi, đủ ngắn để kéo chó về gần khi có xe máy. Vải dù hoặc dây nhựa dẻo chống nước (loại không thấm, lau sạch được, không hôi khi mưa).
- Dây dài 5–10 m: dùng ở bãi trống, công viên vắng để tập gọi về và cho chó tự do hơn mà vẫn an toàn. Không dùng trên phố.
- Dây tự cuốn: không hợp phố Việt. Chủ khó rút chó về nhanh khi có xe; dây mảnh dễ cứa tay, cứa chân người; tay cầm to dễ tuột, rơi xuống đất làm chó hoảng chạy. Nếu dùng, chỉ ở bãi trống.
- Dây xích sắt: nặng, đau tay, không cần thiết với chó được dạy không gặm dây.
Cầm dây: luồn tay qua vòng quai, nắm thêm một đoạn dây ở tay kia để điều chỉnh độ dài. Không quấn dây quanh cổ tay hay ngón tay, vì chó lao đột ngột có thể làm trật khớp, gãy ngón.
Thẻ tên: món rẻ nhất, cứu được nhiều nhất
Chó đi lạc ở Việt Nam thường được người tốt bụng nhặt về. Họ chỉ gọi lại được nếu trên cổ chó có số điện thoại.
- Ghi số điện thoại là chính, có thể thêm số dự phòng. Tên chó có thể ghi hoặc không.
- Thêm dòng ngắn nếu cần: "đang điều trị, cần thuốc" giúp người nhặt hiểu tình trạng gấp.
- Khắc hoặc in chống phai; chữ viết bằng bút lông sẽ mờ sau vài lần tắm.
- Thẻ phải được gắn chắc; kiểm khoen mỗi tháng.
- Đổi số điện thoại thì đổi thẻ ngay.
Gắn chip điện tử là lớp nhận dạng thêm, có wiki riêng về nhận nuôi và chăm chó trong cộng đồng nói kỹ. Chip không thay thẻ tên vì người nhặt chó không có máy đọc chip.
Đồ dắt đêm và mùa mưa
- Vòng cổ, yếm, dây có viền phản quang, hoặc đèn kẹp nhỏ, khi dắt sau hoàng hôn trên đường có xe.
- Áo mưa cho chó chỉ cần với chó nhỏ, chó lông dày lâu khô; chó lông ngắn lau khô khi về là đủ.
- Vải dù ngấm nước lâu khô, hôi; mùa mưa và mùa nồm chọn dây nhựa dẻo chống nước dễ lau.
Những thứ không nên dùng
- Vòng xiết (choke): thắt chặt không giới hạn quanh cổ khi kéo, có thể gây tổn thương khí quản, mắt, thần kinh cổ.
- Vòng gai (prong): đâm vào cổ khi chó kéo.
- Vòng điện, vòng xịt: làm chó đau hoặc sợ.
Các tổ chức thú y hành vi như AVSAB khuyến cáo không dùng công cụ gây đau hay sợ để huấn luyện. Chó bị đau mỗi khi thấy chó khác, người khác trên đường dễ gắn nỗi đau đó với họ, từ đó sủa, lao vào, cắn. Kéo dây ít lại là việc dạy được bằng phần thưởng; danh mục Huấn luyện cơ bản có bài dạy đi dây lỏng.
Bắt tay làm
- Đo vòng cổ và vòng ngực ngay sau nách bằng thước dây mềm trước khi mua.
- Mua vòng cổ dẹt, yếm chữ Y hoặc yếm móc ngực, dây cố định 1,5–2 m.
- Đặt làm thẻ tên khắc số điện thoại.
- Tập cho chó quen yếm: cho chó ngửi yếm, thưởng; luồn yếm qua đầu, thưởng; cài khoá, thưởng; mỗi bước vài lần trước khi đi dạo.
- Kiểm vòng cổ và yếm mỗi tuần với chó con, mỗi tháng với chó trưởng thành.
- Thay ngay khi khoá nứt, dây sờn.
Câu hỏi thường gặp
Nên dắt chó bằng vòng cổ hay yếm?
Chó nhỏ, chó mặt ngắn, chó bị bệnh khí quản và chó hay kéo nên dắt bằng yếm để lực không dồn vào cổ. Vòng cổ vẫn nên đeo để gắn thẻ tên. Chó khoẻ đi dây lỏng có thể dắt bằng vòng cổ dẹt.
Vòng cổ chó đeo chặt bao nhiêu là vừa?
Luồn vừa hai ngón tay giữa vòng và cổ chó là vừa. Lỏng hơn chó dễ tuột vòng, chặt hơn dễ cọ trầy da. Chó con cần kiểm tra mỗi tuần vì lớn rất nhanh.
Có nên dùng dây dắt tự cuốn cho chó không?
Không nên dùng trên phố đông xe vì khó rút chó về nhanh và dây mảnh có thể cứa tay chân. Dây cố định dài khoảng 1,5–2 m an toàn hơn; dây tự cuốn chỉ nên dùng ở bãi trống.
Thẻ tên cho chó nên ghi gì?
Quan trọng nhất là số điện thoại của chủ, có thể thêm số dự phòng. Nếu chó đang điều trị bệnh, ghi thêm một dòng ngắn để người nhặt được biết cần liên lạc gấp. Nên khắc chữ để không bị phai.
Vòng cổ gai có tác dụng gì, có nên dùng không?
Vòng cổ gai làm chó đau khi kéo dây nên chó bớt kéo vì sợ đau. Không nên dùng vì nó có thể làm chó gắn nỗi đau với người và chó khác, dẫn tới sủa, lao vào, cắn. Đi dây lỏng dạy được bằng phần thưởng.