Nuôi ChóWiki
Tìm
Dinh dưỡng cho chó

Thức ăn sống, tự nấu và không ngũ cốc cho chó: lợi ích và rủi ro

Thịt sống mang nguy cơ Salmonella, Listeria, E. coli cho cả người; tự nấu cần công thức của bác sĩ thú y; không ngũ cốc và bệnh cơ tim vẫn chưa có kết luận.

Thức ăn sống, tự nấu và không ngũ cốc cho chó: lợi ích và rủi ro

Thức ăn sống (BARF), khẩu phần tự nấu và thức ăn "không ngũ cốc" đều có người theo và có lý do của họ, nhưng mỗi kiểu có rủi ro riêng. Thịt sống mang nguy cơ vi khuẩn như Salmonella, Listeria, E. coli cho cả chó lẫn người trong nhà; tự nấu lâu dài dễ thiếu vi chất nếu không có công thức của bác sĩ dinh dưỡng thú y; còn mối liên hệ giữa chế độ không ngũ cốc và bệnh cơ tim giãn vẫn đang được nghiên cứu, chưa có kết luận.

Ba khái niệm hay bị trộn lẫn

KiểuLà gìLý do người ta chọn
Thức ăn sống (BARF, raw)Thịt, nội tạng, có khi xương sống, cộng rau củ — không nấu chín; có loại tự làm, có loại đông lạnh bán sẵnTin là "tự nhiên", gần với tổ tiên sói; thấy lông bóng, phân ít
Tự nấu tại nhàNấu chín thịt, tinh bột, rau theo công thứcMuốn biết rõ nguyên liệu; chó dị ứng; chó bệnh cần khẩu phần riêng
Không ngũ cốc (grain-free)Thức ăn chế biến không có lúa mì, ngô, gạo…, thay bằng đậu, khoai, đậu lăngLo dị ứng ngũ cốc; tin là "ít tinh bột", "tự nhiên hơn"

BARF là viết tắt tiếng Anh, thường được hiểu là "Biologically Appropriate Raw Food" hoặc "Bones and Raw Food", gắn với bác sĩ thú y người Úc Ian Billinghurst từ đầu thập niên 1990.

Thức ăn sống: lợi ích được nói tới và bằng chứng

Người cho chó ăn sống thường kể: lông bóng hơn, phân nhỏ hơn, ít mùi, chó hào hứng ăn. Những quan sát này có thật ở nhiều nhà, nhưng phần lớn là trải nghiệm cá nhân. Một số thay đổi (lông bóng) có thể đến từ lượng chất béo cao hơn, không riêng gì việc "sống". Các lợi ích sức khoẻ lâu dài như ít bệnh hơn, sống lâu hơn hiện chưa được chứng minh bằng nghiên cứu có đối chứng tốt.

Rủi ro đã được ghi nhận

  • Vi khuẩn gây bệnh. Nhiều khảo sát ở Mỹ, châu Âu tìm thấy Salmonella, Listeria monocytogenes, E. coli độc lực, Campylobacter trong thức ăn sống cho thú cưng, kể cả hàng thương mại. FDA Hoa Kỳ đã nhiều lần thu hồi các lô thức ăn sống cho thú cưng vì nhiễm khuẩn.
  • Lây sang người. Chó ăn thịt sống có thể thải vi khuẩn qua phân, nước bọt mà vẫn khoẻ mạnh. Nhà có trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch là nhóm có nguy cơ cao nhất.
  • Ký sinh trùng. Thịt heo sống, cá nước ngọt sống ở Việt Nam có thể mang ấu trùng sán, giun.
  • Vi khuẩn kháng kháng sinh. Một số nghiên cứu châu Âu ghi nhận thức ăn sống cho chó chứa vi khuẩn mang gen kháng thuốc.
  • Mất cân đối. Khẩu phần sống tự trộn hay lệch canxi – phốt pho, nhất là khi không có xương hay nguồn canxi khác.
  • Xương sống: vẫn có nguy cơ gãy răng, hóc, tắc ruột.

Vì vậy các tổ chức như AVMA (Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ) và WSAVA khuyến cáo không cho thú cưng ăn đạm động vật sống chưa qua xử lý diệt khuẩn. Khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, chuỗi lạnh chưa đồng đều và thịt mua ở chợ để ngoài nhiệt độ thường càng làm rủi ro cao hơn.

Nếu gia đình vẫn chọn cho ăn sống

  • Bàn với bác sĩ thú y trước, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ, người già, người đang điều trị bệnh.
  • Rã đông trong ngăn mát, không để ngoài bàn; không rửa thịt sống dưới vòi (làm văng vi khuẩn khắp bồn).
  • Thớt, dao, bát riêng; rửa tay, lau bề mặt bằng chất tẩy rửa sau mỗi lần chuẩn bị.
  • Không cho chó liếm mặt trẻ nhỏ; nhặt phân và rửa tay kỹ.
  • Không dùng thịt heo, cá nước ngọt sống.

Tự nấu: tốt khi có công thức

Thức ăn tự nấu không có rủi ro vi khuẩn như đồ sống, và có thể rất tốt — nhiều bác sĩ dùng chính khẩu phần tự nấu cho chó dị ứng, chó bệnh thận. Điểm mấu chốt là công thức. Các nghiên cứu khảo sát công thức tự nấu phổ biến trên mạng và trong sách đều thấy phần lớn thiếu ít nhất một vi chất: canxi, kẽm, đồng, vitamin D, vitamin E, choline, omega-3.

Cách tự nấu cho đúng

  1. Xin công thức từ bác sĩ thú y có chuyên môn dinh dưỡng (ở nước ngoài có chuyên khoa dinh dưỡng thú y; ở Việt Nam có thể hỏi bác sĩ tại các phòng khám lớn, các bệnh viện thú y trường đại học).
  2. Cân nguyên liệu bằng gam, nấu đúng công thức, không tự đổi món vì "cũng là thịt cả".
  3. Dùng đúng loại vitamin – khoáng tổng hợp mà công thức yêu cầu — đây là phần không bỏ được.
  4. Nấu theo mẻ, chia hộp, cấp đông; rã đông trong ngăn mát.
  5. Khám lại định kỳ để chỉnh theo cân nặng, xét nghiệm.

Muốn cải thiện bát cơm trộn kiểu truyền thống thì xem bài riêng về cơm trộn cho chó ta — bài đó đi từ thói quen sẵn có của nhà Việt.

Chế độ không ngũ cốc và bệnh cơ tim giãn

Chuyện gì đã xảy ra

Tháng 7/2018, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) thông báo bắt đầu điều tra các báo cáo về bệnh cơ tim giãn (DCM) ở chó ăn một số loại thức ăn, phần lớn được quảng cáo là không ngũ cốc, có nhiều đậu Hà Lan, đậu lăng, các loại đậu khác hoặc khoai tây trong thành phần đầu. Điều đáng chú ý: nhiều ca xảy ra ở các giống vốn không có xu hướng di truyền mắc DCM, và một số con cải thiện sau khi đổi thức ăn.

Hiện tại biết gì, chưa biết gì

  • Chưa có kết luận nguyên nhân. Đến cuối năm 2022, FDA cho biết sẽ không công bố thêm cập nhật trừ khi có dữ liệu khoa học mới đáng kể; các nghiên cứu độc lập vẫn tiếp tục.
  • Giả thuyết được bàn: tỉ lệ đậu cao, ảnh hưởng tới taurine hoặc các chất khác; chất lượng công thức; hay yếu tố khác chưa rõ.
  • Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng "không ngũ cốc" chỉ là một nhãn tiếp thị, còn thứ thay thế ngũ cốc mới là điều cần chú ý.

Vậy chủ nuôi nên làm gì

  • Không hoảng sợ, không vứt ngay bao thức ăn đang dùng nếu chó vẫn khoẻ — hỏi bác sĩ thú y.
  • Không chọn "không ngũ cốc" chỉ vì nghĩ nó tốt hơn. Dị ứng thật với ngũ cốc ở chó ít gặp hơn nhiều người tưởng; dị ứng thức ăn ở chó thường liên quan tới nguồn đạm như thịt bò, sữa, gà hơn.
  • Chó ăn chế độ này mà có ho, mệt nhanh, thở gấp, ngất, bụng to: đi khám tim, kể rõ chó đang ăn gì.

So sánh nhanh cho người đang phân vân

Thức ăn hoàn chỉnh chế biếnTự nấu có công thứcThức ăn sống
Đủ chấtCó, nếu ghi đạt chuẩnCó, khi theo đúng công thức và chất bổ sungDễ lệch nếu tự trộn
Nguy cơ vi khuẩnThấpThấpCao, cả với người
Thời gian của chủÍtNhiềuNhiều, cần vệ sinh nghiêm
Bằng chứng lợi ích lâu dàiNhiều dữ liệu sử dụngTốt cho các bệnh cụ thểChủ yếu là trải nghiệm cá nhân

Bắt tay làm

  • Đang cho ăn sống: rà ngay quy trình vệ sinh bếp, đặc biệt nếu có trẻ nhỏ.
  • Đang tự nấu theo công thức trên mạng: mang công thức tới bác sĩ thú y để xem thiếu gì.
  • Đang dùng thức ăn không ngũ cốc: ghi tên, thành phần đầu, mang tới lần khám tới để hỏi.
  • Muốn đổi kiểu ăn: đổi từ từ trong 7–10 ngày, theo bài đổi thức ăn trong danh mục này.

Câu hỏi thường gặp

Cho chó ăn thịt sống có tốt không?

Chưa có bằng chứng tốt cho thấy thịt sống giúp chó khoẻ hơn về lâu dài, trong khi nguy cơ vi khuẩn như Salmonella, Listeria, E. coli cho cả chó và người trong nhà đã được ghi nhận. AVMA và WSAVA khuyến cáo không cho thú cưng ăn đạm động vật sống chưa qua xử lý diệt khuẩn.

BARF là gì?

BARF là chế độ cho chó ăn thịt, nội tạng, có khi xương sống và rau củ không nấu chín. Tên gọi thường được hiểu là "Biologically Appropriate Raw Food" hoặc "Bones and Raw Food", gắn với bác sĩ thú y người Úc Ian Billinghurst.

Thức ăn không ngũ cốc có hại tim chó không?

FDA Hoa Kỳ điều tra từ năm 2018 về các ca bệnh cơ tim giãn ở chó ăn một số thức ăn không ngũ cốc nhiều đậu, nhưng đến nay vẫn chưa kết luận nguyên nhân. Không cần hoảng sợ, nhưng không nên chọn loại này chỉ vì nghĩ nó tốt hơn; chó có dấu hiệu bệnh tim cần đi khám.

Tự nấu cho chó ăn có đủ chất không?

Chỉ đủ khi có công thức được tính toán và dùng đúng chất bổ sung vitamin – khoáng. Phần lớn công thức phổ biến trên mạng thiếu ít nhất một vi chất như canxi, kẽm, vitamin D, E.

Chó có hay bị dị ứng ngũ cốc không?

Ít hơn nhiều người nghĩ. Dị ứng thức ăn ở chó thường liên quan tới nguồn đạm như thịt bò, sữa, gà. Chẩn đoán dị ứng thức ăn cần chế độ ăn loại trừ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store