Nuôi ChóWiki
Tìm
Dinh dưỡng cho chó

Chó ăn gì: nhu cầu đạm, béo, tinh bột và vi chất của chó trưởng thành

Chó là loài ăn tạp thiên ăn thịt: cần đạm động vật tốt làm nền, tiêu hoá được tinh bột chín, cộng đủ chất béo, canxi, vitamin và nước theo đúng tỉ lệ.

Chó ăn gì: nhu cầu đạm, béo, tinh bột và vi chất của chó trưởng thành

Chó trưởng thành cần đủ sáu nhóm: nước, đạm, chất béo, tinh bột – chất xơ, vitamin và khoáng chất, theo đúng tỉ lệ chứ không chỉ "no bụng". Chó là động vật ăn tạp thiên ăn thịt: cần đạm động vật chất lượng tốt, nhưng tiêu hoá được tinh bột đã nấu chín. Một khẩu phần ổn là khẩu phần cân đối, đủ năng lượng để giữ dáng vừa, không phải khẩu phần nhiều thịt nhất.

Chó ăn thịt hay ăn tạp: câu trả lời từ di truyền

Nhiều người nghĩ chó là "sói thu nhỏ" nên chỉ nên ăn thịt. Thực tế khác. Năm 2013, nhóm của Erik Axelsson công bố trên tạp chí Nature nghiên cứu so sánh bộ gen chó nhà và sói. Họ thấy chó nhà mang nhiều bản sao hơn của gen AMY2B — gen làm ra men amylase ở tuỵ, thứ cắt tinh bột thành đường. Nói gọn: hàng nghìn năm sống quanh người, ăn cơm thừa canh cặn của người làm nông, chó đã thích nghi để tiêu hoá tinh bột tốt hơn sói.

Nhưng thích nghi không có nghĩa là chó nên ăn như người. Răng chó vẫn là răng cắt xé, ruột ngắn hơn ruột động vật ăn cỏ nhiều, và chó vẫn cần đạm động vật để có đủ axit amin thiết yếu. Hai câu sai cần bỏ: "chó chỉ ăn thịt" và "cho ăn cơm là đủ". Câu đúng: chó cần đạm tốt làm nền, tinh bột chín là nguồn năng lượng dùng được, và mọi thứ phải cân đối.

Sáu nhóm chất chó cần và mỗi nhóm làm gì

NhómVai trò chínhNguồn thường gặpThiếu hoặc thừa thì sao
NướcĐiều nhiệt, tiêu hoá, đào thải qua thậnBát nước sạch, thức ăn ướtThiếu nước là nguy hiểm nhanh nhất, nhất là mùa nóng
Đạm (protein)Xây cơ, lông, da, men, kháng thểThịt, cá, trứng, nội tạng, một phần từ đậu và ngũ cốcThiếu: lông xơ, sụt cơ, chậm lành vết thương
Chất béoNăng lượng đậm đặc, axit béo thiết yếu, giúp hấp thu vitamin A, D, E, KMỡ động vật, dầu cá, dầu thực vậtThiếu: da khô, lông xỉn. Thừa đột ngột: rối bụng, có thể viêm tuỵ
Tinh bột và chất xơNăng lượng, nuôi vi khuẩn có lợi trong ruột, giúp phân thành khuônCơm, khoai, bí đỏ, yến mạch, rauQuá nhiều tinh bột, ít đạm: dễ béo mà vẫn thiếu chất
VitaminTham gia hàng trăm phản ứng trong cơ thểGan, trứng, rau, dầu cá, thức ăn hoàn chỉnhThừa vitamin A, D (do bổ sung bừa) cũng gây hại
Khoáng chấtXương, răng, thần kinh, máuXương mềm trong thức ăn chế biến, sữa chua, thức ăn hoàn chỉnhLệch canxi – phốt pho là lỗi hay gặp nhất ở khẩu phần tự trộn

Đạm: không chỉ là "nhiều thịt"

Chó cần mười axit amin thiết yếu — loại cơ thể không tự làm được, phải lấy từ thức ăn: arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalanine, threonine, tryptophan và valine. Đạm động vật (thịt, cá, trứng) thường chứa đủ cả mười theo tỉ lệ hợp. Đạm thực vật thì hay thiếu một vài loại, nên khẩu phần chủ yếu từ đậu, ngô cần được phối hợp có tính toán.

Về lượng, chuẩn AAFCO (Hiệp hội các cơ quan kiểm soát thức ăn chăn nuôi Hoa Kỳ) đặt mức tối thiểu 18% đạm tính trên chất khô cho chó trưởng thành, và cao hơn cho chó con. Chuẩn FEDIAF của châu Âu tính theo năng lượng chó ăn vào nên con số đổi theo mức ăn, nhưng cùng tầm. Đó là mức sàn để không thiếu, không phải mức lý tưởng. Phần lớn thức ăn hoàn chỉnh trên thị trường cao hơn mức này khá nhiều.

Một điều nên biết: chất lượng đạm quan trọng ngang số lượng. Da, gân, móng cũng là đạm nhưng khó tiêu và thiếu cân đối axit amin. Thịt nạc, trứng chín, cá bỏ xương là đạm dễ dùng hơn nhiều.

Chất béo, tinh bột và chất xơ

Chất béo

Mỗi gam chất béo cho khoảng gấp đôi năng lượng so với một gam đạm hay tinh bột. Vì vậy một ít mỡ là cần, nhiều mỡ là béo nhanh. Chó cần axit linoleic (một omega-6) từ thức ăn để giữ da và lông khoẻ; omega-3 (EPA, DHA từ cá) có ích cho da, khớp và thường được bác sĩ thú y gợi ý cho chó già hoặc chó viêm da. AAFCO đặt mức chất béo tối thiểu khoảng 5,5% chất khô cho chó trưởng thành.

Ở Việt Nam, lỗi hay gặp là cho chó ăn mỡ heo, da heo, nước luộc đầy váng sau đám giỗ, đám cưới. Một bữa nhiều mỡ đột ngột là thủ phạm quen thuộc của viêm tuỵ — chó nôn, đau bụng, gù lưng, bỏ ăn. Gặp thì đi thú y, đừng chờ.

Tinh bột và chất xơ

Chó không có "nhu cầu tối thiểu" về tinh bột theo các bảng chuẩn, vì nếu đủ đạm và béo thì cơ thể vẫn tự làm ra đường. Nhưng tinh bột chín là nguồn năng lượng rẻ, dễ tiêu, giúp dành đạm cho việc xây cơ thay vì đốt làm năng lượng. Chất xơ vừa phải (bí đỏ, rau xanh, cám gạo trong thức ăn chế biến) giúp phân thành khuôn và nuôi hệ vi sinh đường ruột.

Vitamin và khoáng: chỗ khẩu phần tự trộn hay hụt

Chó tự tổng hợp được vitamin C, nên không cần bổ sung như người. Khác với mèo, chó chuyển được beta-caroten trong rau củ thành vitamin A, và phần lớn chó tự làm được taurine từ các axit amin khác (một số giống và chế độ ăn đặc biệt là ngoại lệ, bác sĩ thú y sẽ xét).

Chỗ hụt lớn nhất là canxi. Thịt nạc giàu phốt pho nhưng gần như không có canxi. Chó trưởng thành cần tỉ lệ canxi trên phốt pho khoảng 1:1 đến 2:1. Khẩu phần toàn thịt với cơm thì tỉ lệ này lệch hẳn về phốt pho. Với chó trưởng thành, cơ thể rút canxi từ xương để bù. Với chó con đang lớn, hậu quả rõ hơn nhiều — xương mỏng, đi khập khiễng, có thể gãy xương chỉ vì va chạm nhẹ.

Ngược lại, bổ sung bừa cũng hại. Cho ăn gan heo mỗi ngày dễ thừa vitamin A; cho thêm viên canxi vào thức ăn hoàn chỉnh có thể làm chó con giống lớn phát triển xương lệch. Nguyên tắc: thức ăn đã ghi là hoàn chỉnh và cân đối thì không cần bổ sung thêm trừ khi bác sĩ thú y bảo.

Năng lượng: chó cần bao nhiêu calo

Các sách dinh dưỡng thú y dùng một công thức gốc gọi là nhu cầu năng lượng lúc nghỉ (RER): 70 × (cân nặng tính bằng kg) mũ 0,75, ra số kcal mỗi ngày. Từ RER, nhân thêm một hệ số theo tình trạng: chó trưởng thành đã triệt sản thường quanh 1,6; chó chưa triệt sản quanh 1,8; chó lao động nhiều cao hơn; chó cần giảm cân thì thấp hơn.

Cân nặngRER ước tính (kcal/ngày)Chó nhà ít vận động, đã triệt sản (×1,6)
5 kgkhoảng 234khoảng 375
10 kgkhoảng 394khoảng 630
20 kgkhoảng 662khoảng 1.060
30 kgkhoảng 898khoảng 1.435

Các con số này chỉ là điểm xuất phát. Hai con chó cùng 10 kg có thể chênh nhau 20–30% nhu cầu vì giống, tuổi, mức vận động, thời tiết. Cách đo cuối cùng vẫn là nhìn và sờ thân hình chó mỗi vài tuần, rồi chỉnh. Chuyện định lượng từng bữa có bài riêng trong danh mục này.

Nước: chất dinh dưỡng bị quên nhiều nhất

Một con chó khoẻ thường uống khoảng 50–60 ml nước cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày, tính cả nước trong thức ăn — con số tham khảo, mùa nóng và sau vận động thì cao hơn. Chó ăn hạt khô uống nhiều hơn chó ăn pate hoặc cơm canh.

  • Bát nước luôn đầy, rửa mỗi ngày, đặt chỗ râm. Bát nhựa để ngoài nắng nóng lên rất nhanh.
  • Nhà có sân, chó xích ngoài cổng: kiểm tra bát nước buổi trưa — đây là lúc hay bị lật, bị cạn.
  • Chó tự nhiên uống nhiều hẳn và tiểu nhiều trong vài ngày mà trời không nóng hơn: ghi lại và hỏi bác sĩ thú y, vì đó có thể là dấu hiệu bệnh thận, tiểu đường hoặc nội tiết.

Bắt tay làm: soát khẩu phần của chó nhà mình trong 10 phút

  1. Viết ra mọi thứ chó ăn trong một ngày — cả bữa chính, đồ thưởng, miếng cả nhà cho dưới gầm bàn.
  2. Xác định nền: nếu chó ăn thức ăn ghi "hoàn chỉnh và cân đối" theo AAFCO hoặc FEDIAF, phần vi chất cơ bản đã được lo. Nếu chó ăn cơm tự nấu, xem bài cơm trộn trong danh mục này để biết thiếu gì.
  3. Đếm đồ ăn ngoài bữa: đồ thưởng và đồ ăn vặt nên dưới khoảng 10% năng lượng mỗi ngày, nếu không sẽ làm lệch khẩu phần.
  4. Kiểm tra thân hình: sờ được xương sườn dưới một lớp mỡ mỏng, nhìn từ trên thấy eo — là ổn.
  5. Nhìn phân và lông: phân thành khuôn, không quá nhiều; lông bóng, da không bong vảy là tín hiệu khẩu phần đang hợp.

Khi nào cần hỏi bác sĩ thú y về dinh dưỡng

  • Chó sụt cân hoặc tăng cân không rõ lý do.
  • Chó bị bệnh thận, gan, tim, tiểu đường, viêm tuỵ, sỏi, dị ứng thức ăn — mỗi bệnh có khẩu phần riêng, không tự chế.
  • Muốn cho ăn tự nấu lâu dài — nên xin công thức từ bác sĩ có chuyên môn dinh dưỡng thú y.
  • Chó con giống lớn đang tuổi lớn, chó mang thai, chó cho con bú.

Câu hỏi thường gặp

Chó ăn tạp hay ăn thịt?

Chó là động vật ăn tạp thiên ăn thịt. Chó cần đạm động vật làm nền, nhưng đã tiến hoá để tiêu hoá tinh bột tốt hơn sói, nhờ có nhiều bản sao gen AMY2B. Vì vậy chó ăn được cơm, khoai đã nấu chín, miễn khẩu phần cân đối.

Chó cần bao nhiêu đạm mỗi ngày?

Chuẩn AAFCO đặt mức tối thiểu 18% đạm tính trên chất khô cho chó trưởng thành. Đó là mức sàn, phần lớn thức ăn hoàn chỉnh cao hơn. Chó con, chó mang thai, chó cho con bú cần nhiều hơn.

Có cần cho chó uống vitamin C không?

Không. Chó tự tổng hợp được vitamin C trong gan. Nếu chó ăn thức ăn hoàn chỉnh và cân đối thì cũng không cần thêm vitamin tổng hợp, trừ khi bác sĩ thú y chỉ định.

Cho chó ăn mỡ heo có sao không?

Một lượng nhỏ mỡ là cần cho chó, nhưng một bữa nhiều mỡ đột ngột như da heo, nước luộc váng mỡ có thể gây rối bụng và viêm tuỵ. Chó nôn, đau bụng, gù lưng sau bữa nhiều mỡ thì nên đi thú y sớm.

Một con chó 10 kg cần bao nhiêu calo?

Theo công thức RER, chó 10 kg cần khoảng 394 kcal lúc nghỉ. Chó nhà đã triệt sản, vận động vừa thường cần khoảng 600–650 kcal mỗi ngày. Đây là điểm xuất phát, cần chỉnh theo thân hình chó sau vài tuần.

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó

Bài viết liên quan

Mở app Nuôi Chó

Chăm cún một chạm — cún vẫy đuôi, lớn dần, dắt dạo xóm

Mở app Nuôi Chó Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store