Nhà có trẻ nhỏ và chó sống an toàn nhờ ba luật: người lớn luôn trông chủ động khi trẻ và chó ở cùng nhau (trẻ nhỏ không bao giờ ở một mình với chó, kể cả chó hiền), chó luôn có một chỗ trú riêng mà trẻ không được vào, và trẻ được dạy cách cư xử với chó: không ôm cổ, không hôn mặt, không quấy chó lúc ăn, lúc ngủ, lúc gặm đồ. Phần lớn ca trẻ bị chó cắn xảy ra với chó quen trong nhà, không phải chó lạ.
Vì sao cần luật, kể cả với chó hiền
Nhiều nghiên cứu về chó cắn trẻ em ở các nước ghi nhận cùng một bức tranh: trẻ nhỏ thường bị cắn bởi chó của nhà mình hoặc nhà người quen, trong nhà, trong lúc sinh hoạt bình thường; vết cắn hay ở mặt, cổ vì trẻ thấp, hay cúi sát mặt chó. Chó cắn trong những tình huống đó thường không phải "tự dưng nổi điên", mà đã có tín hiệu khó chịu từ trước nhưng người lớn không nhận ra, hoặc trẻ không hiểu.
Trẻ nhỏ làm những việc mà chó thấy đáng sợ: ôm chặt, nhìn chằm chằm, la hét, chạy vụt qua, giẫm lên đuôi, giành đồ chơi, ngã đè lên chó đang ngủ. Một con chó hiền chịu đựng hết lần này tới lần khác, đến một lúc chịu không nổi nữa. Luật an toàn là để chó không phải đến lúc đó.
Luật cho người lớn
Trông chủ động, không phải "có người ở nhà"
Trẻ và chó ở cùng phòng, người lớn phải đang nhìn và đủ gần để can thiệp. Người lớn ngồi cùng phòng mà mắt dán vào điện thoại, đang nấu ăn quay lưng, hay ngủ trưa thì chưa phải là trông. Khi không trông được, tách trẻ và chó ra bằng cửa chắn, cửa phòng, quây.
Chỗ trú của chó
Chó cần một nơi để rút lui khi mệt hoặc khó chịu: ổ trong góc có cửa chắn, một phòng, lồng đã được tập yêu thích. Luật cứng: trẻ không được vào, không thò tay vào chỗ đó. Khi chó tự đi về chỗ trú, đó là chó đang tự xoa dịu; hãy để chó yên.
Tách khu khi cần
Lắp cửa chắn ở cửa bếp, cửa phòng trẻ. Những lúc dễ xảy ra chuyện nhất: giờ ăn (trẻ rơi đồ ăn, chó lao vào nhặt), khi trẻ có bạn tới chơi, khi trẻ mệt quấy khóc, khi có khách, ngày lễ ồn ào.
Đọc tín hiệu của chó
Chó thường báo trước bằng nhiều cách nhỏ: quay mặt đi, liếm môi, ngáp khi không buồn ngủ, cứng người, lộ lòng trắng mắt, cụp tai, đứng dậy bỏ đi, rồi mới tới gầm gừ, nhe răng. Thấy những dấu hiệu này, hãy bình tĩnh gọi trẻ ra chỗ khác. Danh mục Hiểu ngôn ngữ của chó có bài đọc tư thế cơ thể chó.
🔴 Đừng phạt chó khi chó gầm gừ. Gầm gừ là lời cảnh báo. Phạt gầm gừ không làm chó hết khó chịu, chỉ dạy chó bỏ bước cảnh báo và cắn luôn.
Luật cho trẻ
| Không làm | Thay bằng |
|---|---|
| Ôm cổ chó, hôn mặt chó | Gãi nhẹ ở ngực, bên cổ khi chó tự lại gần |
| Đến gần chó đang ngủ, đang ăn, đang gặm đồ | Gọi tên chó từ xa, đợi chó tự tới |
| Kéo đuôi, kéo tai, cưỡi lên lưng chó | Chơi tung bóng, giấu đồ cho chó tìm (có người lớn) |
| Chạy, la hét quanh chó | Đi chậm, nói nhỏ khi ở gần chó |
| Giành đồ chơi trong miệng chó | Gọi người lớn |
| Vào chỗ trú của chó | Để chó nghỉ, chơi lại sau |
| Bế chó nhỏ đi lại | Ngồi xuống sàn, để chó lên lòng nếu chó muốn |
Một quy tắc dễ nhớ cho trẻ là "hỏi, đợi, rút tay": hỏi người lớn có được vuốt không, chìa tay đợi chó tự tới, vuốt ba giây rồi rút tay xem chó có muốn tiếp không. Chó đi đi tức là chó không muốn, và đó là câu trả lời phải tôn trọng.
Khi một con chó (kể cả chó nhà) chạy về phía mình mà trẻ sợ, dạy trẻ "đứng yên như cái cây": đứng thẳng, tay khép vào người, nhìn xuống chân, không chạy, không la. Chương trình giáo dục an toàn với chó Doggone Safe phổ biến kỹ thuật này cho trẻ em; chạy và la thường làm chó đuổi theo.
Chuẩn bị khi sắp có em bé
Em bé về là thay đổi rất lớn với chó: lịch dạo đổi, chủ ít thời gian, âm thanh và mùi lạ, nhiều khách. Chuẩn bị từ vài tháng trước:
- Chuyển dần lịch của chó sang lịch sẽ có sau khi bé ra đời, để chó không gắn sự thay đổi với em bé.
- Lắp cửa chắn phòng bé, tập cho chó ở ngoài cửa chắn vẫn thấy vui (đồ gặm, thưởng).
- Mở tiếng trẻ khóc nhỏ nhỏ, kèm phần thưởng, tăng âm lượng từ từ.
- Củng cố các lệnh ngồi, nằm, chờ, về chỗ, bỏ qua.
- Ngày về: người mẹ chào chó trước khi bế bé vào, chó được ngửi khăn của bé từ trước. Để chó ngửi bé ở khoảng cách an toàn, có người giữ chó, khen khi chó bình tĩnh.
- Khi bé có mặt, chó được chú ý và thưởng nhiều hơn; khi bé ngủ, không ai để ý chó. Chó học rằng em bé đến là có điều tốt.
Vệ sinh và sức khoẻ
- Tẩy giun cho chó định kỳ theo tư vấn thú y. Một số giun của chó, như giun đũa, có thể lây cho người, nhất là trẻ hay bò trên sàn, nghịch đất và cho tay vào miệng.
- Dọn phân trong sân ngay, che hố cát chơi của trẻ.
- Rửa tay cho trẻ sau khi chơi với chó, trước khi ăn.
- Phòng ve, bọ chét cho chó đều đặn.
- Tiêm phòng dại cho chó đầy đủ theo quy định.
Chó nhỏ cũng cần được bảo vệ
Trong nhà có trẻ, chó nhỏ như Chihuahua, Phốc sóc, Poodle toy hay bị thương vì trẻ bế rồi đánh rơi, ngồi đè, giẫm phải. Chó nhỏ đau hay sợ cũng cắn. Dạy trẻ chỉ chơi với chó nhỏ khi ngồi dưới sàn, không bế chó đi lại.
Khi nào cần chuyên gia
🔴 Gặp chuyên gia ngay nếu chó gầm gừ, nhe răng hoặc giữ đồ ăn, đồ chơi khi trẻ lại gần, chó đã từng cắn hoặc đớp hụt một đứa trẻ, chó sợ hãi trẻ (lẩn trốn, run, cứng người mỗi khi trẻ tới). Bước đầu tiên là bác sĩ thú y, để loại trừ đau, bệnh (chó đau khớp, đau tai, đau răng dễ cắn khi bị chạm). Sau đó là chuyên gia hành vi hoặc huấn luyện viên dùng phương pháp thưởng. Trong lúc chờ, tách trẻ và chó hoàn toàn bằng cửa, cửa chắn. Đừng đợi xem tình hình có tự đỡ không.
Bắt tay làm
- Chọn và dựng chỗ trú cho chó, nói rõ với trẻ đó là "nhà của chó".
- Lắp cửa chắn ở bếp và phòng trẻ.
- Dạy trẻ bảng "không làm – thay bằng" ở trên, nhắc lại mỗi tuần.
- Thống nhất trong nhà: ai đang trông khi trẻ và chó ở cùng phòng.
- Cho chó ăn ở chỗ riêng, xa trẻ.
- Đặt lịch tẩy giun, phòng ve cho chó với bác sĩ thú y.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó không?
Có thể, nếu người lớn sẵn sàng trông chủ động khi trẻ và chó ở cùng nhau, chó có chỗ trú riêng và trẻ được dạy cách cư xử với chó. Nên chọn chó điềm tĩnh, đã được xã hội hoá với trẻ em.
Vì sao chó hiền vẫn cắn trẻ?
Chó thường cắn khi bị dồn tới mức chịu không nổi: bị ôm chặt, bị quấy lúc ăn hay ngủ, bị đau. Trước đó chó thường đã báo hiệu bằng quay mặt, liếm môi, cứng người, gầm gừ nhưng không ai nhận ra. Đau bệnh cũng làm chó dễ cắn hơn.
Có nên để trẻ ôm và hôn chó không?
Không nên. Phần lớn chó không thích bị ôm cổ hay bị áp mặt sát, và mặt trẻ ở ngay tầm răng chó. Hãy dạy trẻ gãi nhẹ ở ngực hoặc bên cổ khi chó tự lại gần.
Chó gầm gừ với trẻ có nên đánh không?
Không. Gầm gừ là lời cảnh báo; phạt gầm gừ chỉ dạy chó bỏ bước cảnh báo và cắn luôn. Hãy tách trẻ và chó, đưa chó đi khám để loại trừ đau bệnh và tìm chuyên gia hành vi dùng phương pháp thưởng.
Chuẩn bị cho chó thế nào khi sắp có em bé?
Từ vài tháng trước, chuyển dần lịch của chó sang lịch mới, lắp cửa chắn phòng bé, cho chó quen tiếng khóc kèm phần thưởng và củng cố các lệnh cơ bản. Khi bé về, cho chó làm quen từ khoảng cách an toàn, có người giữ và khen khi chó bình tĩnh.