Những thứ nguy hiểm nhất cho chó trong nhà Việt là thuốc chuột (kể cả bả đặt ngoài ngõ), thuốc của người, thuốc trừ sâu, thuốc diệt ốc, nước làm mát xe, pin cúc áo, và vài cây cảnh rất phổ biến: vạn tuế, trúc đào, thông thiên. Cách phòng tốt nhất là cất cao, khoá tủ, không trồng cây độc ở chỗ chó tới được; khi nghi chó đã ăn phải thì gọi ngay bác sĩ thú y, mang theo bao bì hoặc một mẩu cây.
Bài này nói về đồ vật và cây trong nhà, ngoài sân. Thức ăn của người độc với chó (sô cô la, nho, xylitol, hành tỏi) có bài riêng trong danh mục Dinh dưỡng; cách xử lý khi chó đã ngộ độc có bài riêng trong danh mục Sức khoẻ phổ thông.
Thuốc chuột: mối nguy số một
Thuốc chuột rất phổ biến ở cả thành phố lẫn nông thôn Việt Nam, và chó thường bị hấp dẫn vì bả được trộn với mồi thơm. Có mấy nhóm chính:
- Thuốc chống đông máu: loại hay gặp nhất. Nguy hiểm ở chỗ triệu chứng thường xuất hiện sau vài ngày: lợi nhợt, chảy máu cam, bầm tím dưới da, đi tiểu hoặc đi ngoài ra máu, mệt, khó thở, ho do chảy máu trong ngực. Lúc thấy triệu chứng có thể đã muộn. Nếu biết chó vừa ăn phải, đi thú y ngay cả khi chó còn khoẻ.
- Phosphua kẽm: hay dùng ở vùng nông thôn. Gây nôn, đau bụng, khó thở, sốc khá nhanh. Chất nôn có thể sinh ra khí độc, nên tránh hít gần, giữ phòng thoáng.
- Các loại khác: có loại gây tổn thương thần kinh, có loại không rõ thành phần. Vì vậy bao bì là thông tin quý nhất cho bác sĩ.
Phòng tránh: không tự đặt bả ở chỗ chó tới được; dùng bẫy cơ học trong hộp kín nếu cần diệt chuột; hỏi hàng xóm, tổ dân phố khi có đợt diệt chuột; dắt chó bằng dây ở ngõ, bờ ruộng vào mùa diệt chuột; dạy chó lệnh "bỏ qua". Chó ăn phải chuột chết do thuốc cũng là một nguồn rủi ro.
Hoá chất và đồ dùng trong nhà
| Thứ | Vì sao nguy hiểm | Cách phòng |
|---|---|---|
| Thuốc của người | Paracetamol, ibuprofen, naproxen độc với chó; thuốc tim, thuốc ngủ, thuốc tâm thần, thuốc tăng động cũng nguy hiểm dù liều nhỏ | Cất tủ có cửa; không để vỉ thuốc trên bàn, trong túi xách để dưới sàn |
| Thuốc trừ sâu | Gây chảy dãi, run, co đồng tử, nôn, khó thở, co giật | Cất kho khoá; không phun khi chó ở gần; rửa sạch bình |
| Thuốc diệt ốc sên | Dạng viên thường hấp dẫn chó; gây run và co giật nặng | Không rải trong vườn có chó; dùng cách bắt ốc khác |
| Nước làm mát xe (chất chống đông) | Có vị ngọt, chỉ một lượng nhỏ có thể gây suy thận cấp | Lau ngay khi rò rỉ ở chỗ để xe; cất can kín |
| Pin cúc áo, nam châm | Pin gây bỏng niêm mạc thực quản, dạ dày; nhiều viên nam châm hút nhau làm thủng ruột | Cất remote, đồ chơi trẻ em hỏng; nhặt pin rơi |
| Nước tẩy, nước lau sàn đậm đặc | Bỏng miệng, bỏng da chân | Pha đúng tỉ lệ, đợi sàn khô mới cho chó vào |
| Tinh dầu đậm đặc | Một số loại như tràm trà độc khi chó liếm hoặc thoa lên da | Cất lọ; không tự bôi tinh dầu lên chó |
| Kẹo cao su, bánh kẹo "không đường" | Chứa xylitol: hạ đường huyết, hại gan | Không để trong túi áo, túi xách dưới sàn |
| Dây điện, dây sạc | Chó con gặm bị bỏng miệng, điện giật | Luồn nẹp, đặt cao, rút khi không dùng |
| Tất, dây thun, dây buộc, xương gà trong rác | Tắc ruột, thủng ruột | Thùng rác có nắp; cất đồ giặt |
Cây cảnh: những cây rất độc
Vạn tuế
Vạn tuế (Cycas) trồng ở sân, trước cổng, trong chậu rất phổ biến ở Việt Nam. Mọi bộ phận đều độc, hạt là độc nhất. Chất độc gây nôn, tiêu chảy, rồi tổn thương gan, có thể gây tử vong ngay cả khi được chữa. Chó con hay gặm hạt rơi, gặm lá. Nhà có chó nên bỏ hẳn vạn tuế khỏi chỗ chó tới được, hoặc rào kín, nhặt sạch hạt.
Trúc đào và thông thiên
Trúc đào (Nerium oleander) và thông thiên (cây có hoa vàng hình phễu, quả xanh có hạt cứng) đều được trồng nhiều làm cảnh, làm rào ven đường. Cả hai chứa chất độc ảnh hưởng tới tim: nôn, chảy dãi, tim đập bất thường, yếu, có thể tử vong. Lá khô rụng vẫn độc. Không trồng hai cây này trong sân có chó, không dùng cành làm que ném cho chó.
Thầu dầu và cà độc dược
Hạt thầu dầu chứa ricin, rất độc. Cà độc dược mọc dại ở bãi đất trống, bờ rào; gây giãn đồng tử, tim nhanh, kích động. Hai cây này hay gặp ở vùng ven, nơi chó được thả chạy.
Cây gây khó chịu nhưng hiếm khi nguy hiểm tính mạng
Nhiều cây trong nhà chứa tinh thể oxalate canxi, khi chó cắn sẽ gây rát miệng, chảy dãi, lắc đầu, có khi nôn: vạn niên thanh, trầu bà, môn, ráy, lan ý. Phần lớn ca chỉ khó chịu và tự giảm, nhưng nếu chó sưng miệng, khó thở, khó nuốt thì phải đi khám. Lô hội, lưỡi hổ thường chỉ gây rối loạn tiêu hoá nhẹ. Trạng nguyên (hoa đỏ dịp cuối năm) thường bị đồn là rất độc, thật ra chủ yếu gây kích ứng nhẹ.
Củ thuỷ tiên dịp Tết, nếu chó gặm củ, có thể gây nôn, tiêu chảy, đôi khi nặng hơn. Hoa ly, hoa loa kèn cực độc với mèo; với chó thường nhẹ hơn, nhưng nhà nuôi cả mèo cần đặc biệt cẩn thận.
Ngoài sân sau mưa: cóc và nấm
- Cóc: mùa mưa cóc ra nhiều. Chó ngoạm cóc có thể sùi bọt mép, lắc đầu, lợi đỏ, đi loạng choạng, co giật. Lau miệng chó bằng khăn ướt từ trong ra ngoài, không để nước chảy xuống họng, rồi đi thú y ngay.
- Nấm mọc sau mưa: một số loài nấm dại rất độc với gan. Nhổ nấm trong sân khi thấy, không để chó ăn nấm lạ khi dắt dạo.
- Phân bón, khô dầu, xác cá ủ phân: có mùi hấp dẫn chó; ăn nhiều gây nôn, tắc ruột, đôi khi ngộ độc. Ủ kín, bón xong lấp đất.
Khi nghi chó đã ăn phải
- Đưa chó ra khỏi chỗ có chất độc, giữ chó bình tĩnh.
- Gọi ngay bác sĩ thú y, nói rõ chó ăn gì, khoảng bao nhiêu, lúc nào, chó nặng bao nhiêu.
- Mang theo bao bì, vỉ thuốc, hoặc một mẩu cây, chụp ảnh nếu không mang được.
- Không tự gây nôn bằng nước muối, oxy già hay ngón tay. Một số chất (axit, kiềm, dầu, vật sắc) gây hại thêm khi nôn ra; nước muối có thể gây ngộ độc muối. Bác sĩ sẽ quyết định có cần gây nôn hay không.
- Không cho uống sữa, dầu ăn, than, thuốc của người.
Danh mục Sức khoẻ phổ thông có bài chi tiết về xử lý ngộ độc thuốc chuột, sô cô la, cóc.
Bắt tay làm: kiểm nhà một lượt
- Đi từng phòng ngang tầm mắt chó, cất mọi thứ chó có thể với tới hoặc lật đổ.
- Gom toàn bộ thuốc vào một tủ có cửa.
- Gom hoá chất, thuốc trừ sâu, thuốc chuột vào kho có khoá.
- Đi quanh sân, ghi tên các cây; bỏ hoặc rào vạn tuế, trúc đào, thông thiên.
- Kiểm chỗ để xe xem có rò rỉ nước làm mát, dầu không.
- Lưu số điện thoại phòng khám thú y có trực cấp cứu ở chỗ cả nhà thấy.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn phải thuốc chuột có biểu hiện gì?
Với loại chống đông máu, triệu chứng thường xuất hiện sau vài ngày: lợi nhợt, chảy máu cam, bầm tím, tiểu hoặc đi ngoài ra máu, mệt và khó thở. Một số loại khác gây nôn, khó thở nhanh hơn. Nếu biết chó vừa ăn phải, đưa đi thú y ngay cả khi chó còn khoẻ.
Cây vạn tuế có độc với chó không?
Có, rất độc. Mọi bộ phận của vạn tuế đều độc, hạt độc nhất, có thể gây tổn thương gan và tử vong. Nhà có chó nên bỏ hoặc rào kín vạn tuế và nhặt sạch hạt rơi.
Trúc đào có độc với chó không?
Có. Trúc đào chứa chất độc ảnh hưởng tới tim, gây nôn, chảy dãi, tim đập bất thường và có thể tử vong. Lá khô rụng vẫn còn độc, nên không trồng trúc đào trong sân có chó.
Chó ăn phải chất độc có nên cho nôn ra không?
Không tự gây nôn tại nhà bằng nước muối, oxy già hay ngón tay. Một số chất gây hại thêm khi nôn ra và nước muối có thể gây ngộ độc muối. Hãy gọi ngay bác sĩ thú y và mang theo bao bì thứ chó đã ăn.
Cây trầu bà, lan ý có độc với chó không?
Trầu bà, lan ý, vạn niên thanh chứa tinh thể oxalate gây rát miệng, chảy dãi, đôi khi nôn. Phần lớn ca chỉ khó chịu, nhưng nếu chó sưng miệng, khó thở hoặc khó nuốt thì cần đi khám ngay.