Xương nguy hiểm nhất cho chó là xương đã nấu chín, xương gà, xương vịt, xương cá và xương ống cắt khúc nhỏ: chúng vỡ thành mảnh sắc, mắc họng, kẹt hàm, thủng hoặc tắc ruột. Xương rất cứng như xương ống bò thì dễ làm mẻ răng. Chó vẫn cần nhai — hãy thay xương bằng đồ gặm đủ mềm, đúng cỡ và luôn có người trông.
Vì sao chó thích gặm, và vì sao điều đó không sai
Gặm là nhu cầu tự nhiên của chó. Nó giúp chó con bớt ngứa lợi khi thay răng, giúp chó trưởng thành giải toả năng lượng, giảm chán, tự làm dịu. Chó không được gặm thứ phù hợp sẽ tìm thứ khác: dép, chân bàn, dây điện. Vì vậy câu hỏi không phải "có cho chó gặm không", mà là "gặm cái gì cho an toàn".
Hình ảnh con chó ngậm khúc xương rất quen, trong truyện tranh lẫn ngoài đời. Ở Việt Nam, nhiều nhà vẫn để dành xương gà, xương cá, xương sườn sau bữa cơm cho chó. Ý tốt, nhưng đây là nguồn tai nạn hay gặp ở phòng khám thú y.
Xương gây ra những tai nạn gì
| Tai nạn | Thường do | Dấu hiệu |
|---|---|---|
| Gãy, mẻ răng | Xương rất cứng (xương ống bò, xương đùi heo), sừng, gạc | Nhai một bên, rơi đồ ăn, chảy dãi, hôi miệng, mảnh răng vỡ |
| Rách miệng, lưỡi, lợi | Mảnh xương sắc | Chảy máu miệng, cào mõm |
| Xương vòng kẹt quanh hàm dưới | Khoanh xương ống cắt lát | Chó không ngậm miệng được, cào mặt, hoảng loạn |
| Kẹt ngang vòm họng | Mảnh xương dẹt | Há miệng liên tục, chảy dãi, cào mõm |
| Hóc ở họng, thực quản | Xương gà, xương cá, miếng xương to nuốt vội | Nôn khan, ọe, chảy dãi, không nuốt được, bỏ ăn |
| Tắc dạ dày, ruột | Mảnh xương lớn, xương vụn tích lại | Nôn lặp lại, bỏ ăn, đau bụng, không đi ngoài |
| Thủng ruột | Mảnh xương sắc | Đau bụng, sốt, lừ đừ — ca cấp cứu |
| Táo bón, đi ngoài ra máu | Nhiều bột xương trong ruột già | Rặn khó, phân trắng cứng như phấn, có máu tươi |
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) từng ra cảnh báo cho người tiêu dùng (năm 2017) về các loại "xương thưởng" chế biến sẵn — xương hun khói, xương sấy bán đóng gói — sau khi nhận nhiều báo cáo chó bị hóc, tắc ruột, có ca tử vong. Nghĩa là "xương bán riêng cho chó" cũng không tự động an toàn.
Xương nấu chín, xương gà, xương cá: ba loại không nên cho
Xương đã nấu chín
Nấu, hầm, nướng làm xương mất nước và collagen, trở nên giòn. Khi chó cắn, xương vỡ thành mảnh dài, đầu nhọn thay vì bị nhai nhuyễn. Đây là lý do xương sườn nướng, xương hầm canh, xương ống ninh nước dùng nằm đầu danh sách cấm.
Xương gà, xương vịt
Xương gia cầm rỗng, mỏng, nhất là xương đùi và cánh. Đã nấu chín thì gần như chắc chắn vỡ mảnh sắc. Đây là loại xương phổ biến nhất trong mâm cơm Việt, nên cũng là loại hay gặp nhất trong những ca hóc.
Xương cá
Xương cá nhỏ, nhọn, dễ cắm vào lợi, họng, thực quản. Chó ăn cá thì phải gỡ xương kỹ như gỡ cho trẻ nhỏ.
Còn xương sống thì sao?
Một số người theo chế độ ăn sống (BARF) cho chó ăn xương sống như cổ gà, cánh gà sống, lập luận rằng xương sống mềm, dẻo, không vỡ mảnh như xương chín. Đúng là xương sống ít giòn hơn. Nhưng các rủi ro khác vẫn còn nguyên: gãy răng, hóc, tắc ruột ở chó nuốt vội, và vi khuẩn như Salmonella trên thịt sống — có thể lây sang người trong nhà, nhất là trẻ nhỏ và người già. Nhiều hiệp hội thú y, như Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ (AVMA), khuyến cáo không cho thú cưng ăn đạm động vật sống chưa qua xử lý diệt khuẩn.
Nếu gia đình vẫn muốn theo hướng này, hãy bàn với bác sĩ thú y trước, và đọc bài về thức ăn sống, tự nấu trong danh mục này.
Chọn đồ gặm thay xương: bốn phép thử
Bác sĩ thú y nha khoa hay dùng vài quy tắc đơn giản để chọn đồ gặm:
- Phép thử móng tay: ấn móng tay vào bề mặt. Không để lại vết lõm nào thì có thể quá cứng với răng chó.
- Phép thử đầu gối: cầm món đồ gõ nhẹ vào đầu gối mình. Thấy đau thì cũng có thể làm đau răng chó.
- Phép thử cỡ: món đồ phải đủ to để chó không thể nuốt chửng hay nhét lọt cả vào miệng, và phải bỏ khi đã mòn nhỏ lại.
- Phép thử uốn: uốn được một chút, có độ đàn hồi, thường an toàn cho răng hơn thứ cứng như đá.
So sánh nhanh các loại đồ gặm
| Loại | Ưu | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Đồ chơi cao su đặc, có lỗ nhồi đồ ăn | Bền, nhồi được pate hoặc hạt ngâm rồi để đông đá, giữ chó bận lâu | Chọn cỡ đủ lớn; bỏ khi rách |
| Thanh gặm nylon dẻo | Bền, không vỡ mảnh to | Loại quá cứng vẫn hại răng; bỏ khi mòn sắc cạnh |
| Da bò ép (rawhide) | Rẻ, chó thích | Miếng mềm nhũn có thể bị nuốt cả miếng gây tắc; chất lượng khó kiểm soát — chỉ cho khi có người trông |
| Đồ gặm ăn được loại tiêu hoá dễ | Thơm, có loại được thiết kế hỗ trợ răng | Tính vào năng lượng ngày, dễ làm béo |
| Sừng, gạc, móng guốc, xương ống bò khô | Rất bền | Thường quá cứng — nguyên nhân gãy răng ăn thịt (răng cối lớn hàm trên) hay gặp |
| Rau củ to như cà rốt cả củ | Ít calo, chó con mọc răng thích để lạnh | Cắt vừa miệng để tránh hóc khi cắn đứt khúc lớn |
Không có món đồ gặm nào an toàn tuyệt đối với mọi con chó. Chó gặm nhẹ nhàng khác hẳn chó "máy nghiền" cắn nát mọi thứ trong vài phút. Quan sát chó nhà mình vài lần đầu rồi mới yên tâm để chó gặm một mình.
Bắt tay làm
- Sau bữa cơm: gom xương vào túi, buộc kín, bỏ thùng rác có nắp. Nhắc cả nhà không ném xương cho chó dưới gầm bàn.
- Đổi thói quen: thay khúc xương sau bữa bằng một đồ chơi cao su nhồi đồ ăn — chó vẫn có "món tráng miệng" để gặm.
- Dạy lệnh "nhả" bằng đổi chác (đưa thứ ngon hơn để lấy lại) — để khi chó ngậm được thứ nguy hiểm, mình lấy ra được mà không bị cắn. Cách dạy có trong danh mục huấn luyện cơ bản.
- Đồ gặm nhiều calo: tính vào khẩu phần, bớt bữa chính tương ứng.
Khi nào đi thú y ngay
- Chó há miệng liên tục, cào mõm, chảy dãi nhiều — có thể kẹt xương trong miệng, vòm họng.
- Nôn khan, ọe, không nuốt được, bỏ ăn sau khi ăn xương.
- Nôn nhiều lần, bụng đau, không đi ngoài được.
- Đi ngoài ra máu, rặn khó sau khi ăn xương.
- Khoanh xương kẹt quanh hàm — đừng cố cắt tại nhà, chó đau sẽ cắn.
Không cố móc xương sâu trong họng, không cho ăn cơm "để đẩy xương xuống", không cho uống dầu — những mẹo này có thể làm mảnh xương cắm sâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chó ăn xương gà có sao không?
Có thể rất nguy hiểm. Xương gà, nhất là xương đã nấu chín, giòn và vỡ thành mảnh sắc, dễ gây hóc, rách thực quản, thủng hoặc tắc ruột. Chó đã nuốt xương gà mà có nôn khan, chảy dãi, bỏ ăn, đau bụng thì cần đi thú y.
Có nên cho chó gặm xương ống bò?
Xương ống bò rất cứng, dễ làm gãy răng cối lớn, và khoanh xương ống cắt lát có thể kẹt quanh hàm dưới. Nhiều bác sĩ thú y khuyên thay bằng đồ gặm cao su hoặc nylon dẻo đúng cỡ.
Chó gặm xương có sạch răng không?
Gặm có thể giúp cọ bớt mảng bám, nhưng xương cứng đổi lại nguy cơ gãy răng. Cách giữ răng sạch hiệu quả nhất vẫn là đánh răng đều đặn và khám răng định kỳ.
Chó nuốt xương cá phải làm sao?
Nếu chó vẫn ăn uống, thở bình thường thì theo dõi sát. Nếu chó ho, ọe, chảy dãi, cào mõm, không nuốt được thì đưa đi thú y; đừng tự móc họng hay ép chó ăn cơm để đẩy xương xuống.
Da bò ép cho chó gặm có an toàn không?
Da bò ép có thể dùng khi có người trông. Rủi ro là khi miếng da mềm nhũn ra, chó dễ nuốt cả miếng to gây hóc hoặc tắc ruột. Nên lấy đi khi miếng đã nhỏ vừa lọt miệng.